PARÄ°S BARIÅž KONFERANSI VE MANDA REJÄ°MLERÄ° 
 


     Birinci Dünya Savaşı'nı sona erdiren AteÅŸkes AntlaÅŸmalarından sonra asıl konu, barış anlaÅŸmalarının hazırlanmasıydı. Ä°ngiltere, Fransa, Ä°talya, A.B.D. ve Japonya'nın yanısıra bu konferansa katılan devlet sayısı 32 idi. 18 Ocak 1919'da Paris ÅŸehrinde ilk toplantısını yapan Barış Konferansı'nın dünyanın o tarihe kadar görmediÄŸi büyük sorunları ele alması gerekiyordu. Milyonlarca insanın ölümüne ve sefaletine yol açmış ve o tarihe kadar görülmemiÅŸ bir savaşın sonunda, galiplerin istekleri doÄŸrultusunda dünyanın geleceÄŸi hakkında karar verilecekti. Konferansta asıl ağırlık Ä°ngiltere, Fransa ve A.B.D.'nin elinde idi. Ä°talya bile ikinci sıraya düştü. Birinci sorun Avrupa'nın durumu ve sınırların çizilmesi, ikincisi ise sömürgelerin özellikle Osmanlı Devleti'nin mirasının paylaşılması idi. Bu önemli konularda ise asıl karar yetkisi, ilk beÅŸ devletin ikiÅŸer temsilcisinden oluÅŸan "Onlar Meclisi"ne aitti. Bir süre sonra Ä°ngiltere, Fransa, A.B.D. ve Ä°talya devlet baÅŸkanları veya baÅŸbakanları seviyesindeki "Dörtler Meclisi" tek söz sahibi durumuna geldi. Almanya'ya çok ağır savaÅŸ tazminatları ve yükümlülükler ile "Versay Barış AntlaÅŸması" imza ettirildi. 28 Nisan 1919'da Avusturya Ä°mparatorluÄŸu parçalandı. Macaristan bağımsız devlet oldu. Bulgaristan ise en az zararla kurtuldu.

     Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu konusu Konferansın en önemli sorunları arasında idi. Birinci Dünya Savaşı'nın gizli anlaÅŸmalarının yanısıra, Ä°mparatorluÄŸun içinde fırsat kollayan Rum, Ermeni, Arap ve Kürtler'in istekleri de dikkate alınıyordu. Bunların içinde en ciddi konu Yunanistan'a verilecek olan topraklar sorunu oldu. Lloyd George, daha 1915'de Maliye Bakanı iken Con Stavridis aracılığı ile, Ä°ngiltere'nin büyük bir Yunanistan kurulmasından yana olduÄŸunu ve Yunanistan'nın bu yolda çalışması gerektiÄŸini bildirmiÅŸti. Yine o tarihte DışiÅŸleri Bakanı olan Edward Grey de Atina'daki Ä°ngiliz Elçisini, Yunanistan'ın savaÅŸa katılması durumunda Yunanistan'a Batı Anadolu'da çok önemli topraklar verileceÄŸini bildirmekle görevlendirmiÅŸti. Yunan Kralı'nın tahttan indirilip 1917 yılında Venizelos'un BaÅŸbakanlığı'nı ve Yunanistan'ın savaÅŸa girmesini saÄŸlayan Ä°ngiltere ve Fransa, Yunanistan'a Batı Anadolu'yu özellikle Ä°zmir'i vaad etmiÅŸlerdi. Åžimdi ise Lloyd George Ä°ngiltere BaÅŸbakanı bulunuyordu ve Türk düşmanlığı yanı sıra Venizelos'u Pericles devrinden bu yana Yunanistan'ın yetiÅŸtirdiÄŸi en büyük devlet adamı olarak görüyor, kendisine çok güveniyordu. Venizelos bu fırsatlardan yararlanarak Ä°zmir ve çevresi üzerinde tarih ve nüfuz çokluÄŸu iddialarıyla hak ileri sürdü. Oysa aynı topraklar üzerinde Ä°talya da iddia sahibiydi ve St. Jean de Maurienne AnlaÅŸması ile Ä°ngiltere ve Fransa'nın bunu kabul ettiklerini belirtiyordu. Fakat bu anlaÅŸmanın Rusya tarafından da onaylanması gerektiÄŸini hatırlatan Ä°ngiltere Ä°talyan isteklerini ciddiye almadı. Ä°talyan ve Yunan çıkarları Ä°zmir'den baÅŸka Oniki Ada üzerinde de çatışıyordu. Yunanistan bu adaların da kendisine ait olduÄŸunu ileri sürüyordu. Ä°ngiltere, Fransa ve A.B.D. de Yunanistan yanında yer aldılar. Çünkü DoÄŸu Akdeniz ve Batı Anadolu'da Ä°talya'nın yerleÅŸmesini, kendi çıkarları için tehlikeli buluyorlardı. Venizelos, daha Paris Barış Konferansı ilk toplantısını bile yapmadan, 30 Aralık 1918'de sunduÄŸu bir nota ile Meis Adası-Marmara Denizi'nin batısı arasında çizilecek bir çizginin batısında kalan tüm Anadolu topraklarının Yunanistan'a bırakılmasını istemiÅŸti. 4 Åžubat 1919'da "Onlar Konseyi"nde yaptığı açıklamada ise Ä°stanbul dışında, Trakya, Bati Anadolu, Oniki Ada, Kıbrıs, Meis, Rodos, Ä°mroz ve Bozcaada'yı istedi. Ä°stanbul üzerindeki isteklerini Ä°ngiltere'yi kızdırmamak için açıklamamış idi. Nisan 1919 başında hala kesin bir karara varılamamıştı. 28 Mart 1919'da Ä°talya'nın Antalya'yı iÅŸgal etmesi Ä°ngiltere, Fransa A.B.D.'yi endiÅŸelendirmiÅŸti. Adriyatik'te Fiume konusunda A.B.D. BaÅŸkanı Wilson ile Ä°talya'nın arası iyice açıldı ve savaÅŸ sözleri kullanıldı. Bunun üzerine Ä°talyan delegesi Orlando 24 Nisan 1919'da Ä°talyan heyetiyle birlikte Konferanstan ayrıldı ve üç büyükleri protesto etmek için Paris'i terk etti. Ä°talya'nın davranışı üç büyükleri endiÅŸelendiriyordu. 2 Mayıs ta, iki Ä°talyan savaÅŸ gemisinin Ä°zmir Limanı'na geldiÄŸi haberini aldılar. Ä°talyan'lar 4 Mayıs'ta da KuÅŸadası'nı, Marmaris, Bodrum ve Fethiye'yi de 2 Mayıs'ta iÅŸgal ettiler. Venizelos'un Ä°zmir ve çevresinin Yunanistan'a verilmesini saÄŸlamak için nüfus üstünlüğü ve tarihsel haklar konusunda ileri sürdüğü iddiaları Ä°talyan delegesi ile birlikte çürütmüş olan A.B.D. de ÅŸimdi endiÅŸeye düşerek, Ä°ngiltere ve Fransa ile birlikte hareket etmeye baÅŸladı. Ä°zmir'in Yunanlılar'a verilmesini kabul ettiler. A.B.D. uzmanlarının BaÅŸkan Wilson'a, Batı Anadolu'da Türkler'in çoÄŸunlukta olduÄŸunu ve Yunanistan'a verilemiyeceÄŸini bildirmelerine raÄŸmen Wilson bu uyarıları dikkate almadı. Ä°zmir ve yöresinin Yunanlılar'a bırakılacağı haberleri daha Åžubat ayında duyulmuÅŸtu. 3 Åžubat 1919'da General George Milne, War Office'e gönderdiÄŸi raporla, Yunanlılar'ın Ä°zmir'i iÅŸgali karşısında Türklerin ayaklanacağını bildirerek uyarıda bulunmuÅŸtu. Fakat bütün bu uyarılar üç büyükleri etkilemedi. 13 Mayıs'tan sonra artık Ä°zmir'in Yunanistan'a verilmesi kararlaÅŸtırılmıştı. 14 Mayıs'ta Paris Barış Konferansı'nda üç büyükler Anadolu'yu Manda ile yönetilmek üzere üçe ayırdılar. Batı Anadolu'da Yunanlılar,Güneyde Ä°talyanlar, Ermenistan'da da Amerikan mandası bulunacaktı. Lord Curzon Ä°zmir'in Yunanistan'a verilmesine kesinlikle karşı idi. Yunanistan'da güvenliÄŸi ve huzuru saÄŸlayamayan Yunanlılar'ın, Ä°tilaf Devletleri adına Ä°zmir'de huzur saÄŸlayamıyacaklarını söyledi. SavaÅŸ Bakanı Winston Churchill de kaygılarını belirtmiÅŸti. Osmanlı Devleti Konferansta temsil edilmediÄŸi için kararlar yalnızca galipler tarafından alınıyordu. Osmanlı yöneticileri Konferansa katılarak, Ä°tilâf Devletleri'ni yumuÅŸatabileceklerini, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu'nun savaÅŸa girmesinin sorumluluÄŸunun Ä°.T.'ye ait olduÄŸunu hatırlatarak, cezadan kurtulacağını düşünerek boÅŸuna hayale kapılıyorlardı. Bütün bunlara raÄŸmen Lloyd George kararlıydı ve kurulacak büyük Yunanistan sayesinde Bogazlar'ın ve Ä°ngiliz sömürge yollarının, yani DoÄŸu Akdeniz'in güvenliÄŸi saÄŸlanacaktı. Ä°talya oldu bittilerle Batı Anadolu'da çeÅŸitli yerleri iÅŸgal etmiÅŸti. Ä°zmir'i de iÅŸgal ederse, onu oradan çıkartmak mümkün deÄŸildi. Bu sebeple acele edilmesi çerekiyordu. Venizelos'a acele etmesi bildirildi. Ä°ÅŸgal hazırlıklarını tamamlamış bulunan bir Yunan ordusu, 15 Mayıs 1919'da, Ä°ngiliz, Fransız ve Amerikan savaÅŸ gemilerinin koruyuculuÄŸu altında Ä°zmir'e çıktı ve ÅŸehri iÅŸgale baÅŸladı. Ä°tilaf donanmasının koruyuculuÄŸu altında Yunan ordusunun Ä°zmir'e çıkması ile "Türklerin için için yanmakta olan öfkesi artık söndürülmez bir alev halinde tutuÅŸtu. Yabancı ulusların yaÅŸadığı uzak illerin elden çıkarılması sineye çekilebilirdi, hatta baÅŸkentin iÅŸgaline bile katlanılabilirdi, çünkü iÅŸgalciler nihayet yenilmez Batı'nın muzaffer büyük devletleriydi ve askerleri er veya geç geldikleri yerlere döneceklerdi. Fakat komÅŸu ve eski uyruk bir ulusun Türk Anadolu'nun kalbine itilmesi katlanılmaz bir tehlike ve utanç idi." Paris Barış Konferansı'nda önemli konulardan birisinin de Osmanlı mirasının yani Orta DoÄŸu'nun paylaşılması olduÄŸunu söylemiÅŸtik. Ä°tilaf Devletleri Birinci Dünya Savaşı içinde gizli anlaÅŸmalarla Orta DoÄŸu'yu paylaÅŸmışlardı. Fakat 8 Ocak 1918 tarihinde BaÅŸkan Wilson'un yayınladığı 14 maddelik ilkeler bu antlaÅŸmaların geçersiz olduÄŸunu ve ulusların kendi kaderini tayin edeceÄŸini ilan ediyordu. Konferansta Wilson'u karşılarına almak istemeyen Ä°ngiltere ve Fransa Orta DoÄŸu'yu ve diÄŸer sömürgeleri paylaÅŸmak için "Manda" denen yeni bir sistem ortaya koydular. Kendisini idareden aciz bulunduÄŸunu iddia ettikleri ülkelerin geliÅŸmiÅŸ ülkelerce, yani kendilerince yönetilmesi gerektiÄŸini ileri sürerek Orta DoÄŸu'yu paylaÅŸtılar. 21 Mayıs 1919'da Ä°ngiltere Konferans'a bir bildiri sunarak, Mezopotamya, Suriye ve Filistin'in Ä°ngiltere ve Fransa Mandasına (güdümüne) verilmesini, A.B.D.'nin de Türkiye mandasına katılmasını önerdi. Gerçekten de bir süre sonra Suriye ve Lübnan, Fransa'nın, Irak ve Filistin'de Ä°ngiltere'nin mandası altına verildiler. SavaÅŸ sırasında, kendi petrol kaynaklarının tükenmekte olduÄŸunu gören A.B.D. ülke dışı petrol kaynaklarına yöneldi. 31 Mayıs 1919'da tüm konsoloslarına, bulundukları ülkelerin petrol ve bu petrol üzerindeki denetim durumlarını, geliÅŸme umutlarını ve A.B.D.'nin bu üretimlere karışabilme olanaklarını sordu. A.B.D. ile Fransa ve Ä°ngiltere arasında geçen yazışmalarla, petrol ve kapitülasyonlar konusunda, "Manda" altında bulunan ülkelerde A.B.D.'ye "açık kapı" bırakılması ve kapitülasyonların A.B.D.'nin izni olmadan kaldırılmaması esaslarında anlaÅŸtılar. A.B.D. bu tarihte henüz Orta DoÄŸu'ya doÄŸrudan karışabilecek durumda deÄŸildi. Çıkarlarını ancak Avrupa Devletleri üzerinde genel bir baskıyla saÄŸlamaya çalışıyordu. Ayrıca Senato'nun Monreo Doktrini'ne uyarak Avrupa sorunlarından uzaklaÅŸması, Ä°ngiltere ve Fransa'yı Orta DoÄŸu'da Ä°kinci Dünya Savaşı'na kadar rakipsiz bıraktı. Orta DoÄŸu'yu istedikleri gibi paylaÅŸabilirlerdi. EÄŸer Türkiye gerçeÄŸi olmasa idi.