CandaroÄŸulları (veya Ä°sfendiyaroÄŸulları)   
 
 

      BeyliÄŸin kurucusu Demir Yaman Candar Bey' OÄŸuzların Kayı boyundandır. BeyliÄŸin 8. beyi Ä°sfendiyar Bey'den sonra (1392'den itibaren) itibaren hanedan Ä°sfendiyaroÄŸulları olarak anılmıştır. BeyliÄŸin asıl adı CândâroÄŸulları BeyliÄŸi'dir. Fakat sonradan hanedana son hükümdarlarına göre Kızıl-Ahmedlular diyen tarihçiler de vardır.

      CandaroÄŸulları, devamlılık ve Osmanlılar'la son derece sıkı münasebetleri bakımından mühim bir beylik kurmuÅŸlardır.1291-1461 arasında 170 yıl sürmüştür. KaramanoÄŸulları'ndan sonra, DulkadıroÄŸulları ile beraber en devamlı Türkmen beyliÄŸi Candarlılar'dır. 1308'e kadar Selçuklular'a, 1335'e kadar Ä°lhanlılar'a tabî olan CandaroÄŸulları, bu tarihten 1383'e kadar 49 yıl istiklâl kazanmışlar, 1383'te OsmanoÄŸlu I. Murad'a tabî olmuÅŸlardır. 1392'den 1402 ye kadar 10 yıl, alelade Osmanlı valisi durumuna düşmüşler, Ankara felâketinden sonra tekrar istiklâl kazanmışlar, fakat 1413'te tekrar Osmanlı tâbiiyetine girmiÅŸler, 1417'de ve sonraki yıllarda bu tâbiiyet baÄŸları gittikçe artmıştır.

      1459-1461 arasında gene Osmanlı valisi vaziyetinde kalmışlardır. OsmanoÄŸulları ile CandaroÄŸulları'nın kanı o derece karışmıştır ki, CandaroÄŸulları, nadiren Osmanlılar'a muhalif bir siyaset takip edebilmiÅŸler, ekseriya onlarla müttefikan hareket etmiÅŸler, birçok CandaroÄŸlu doÄŸrudan doÄŸruya Osmanlı hizmetine girmiÅŸtir.       

      Beylik, Kastamonu, Sinop, Samsun, Cankırı, Zonguldak vilayetlerinde hüküm sürüyordu. Osmanlı sarayı ile sıkı bir akrabalık bağı kurmuÅŸlardı. 1461'de Osmanlı Devleti'ne baÄŸlandı.Türkiye Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddîn Mes'ûd, taht mücâdeleleri sırasında ÇobanoÄŸullarının karıştığı bir savaÅŸta esir düşmüş, fakat sonra kurtarılmıştı (1292). Sultan Mes'ûd, kurtarılması sırasında yararlığı görülen Åžemseddîn Demir Yaman Candâr'a Kastamonu ve havalisini vermiÅŸ ve böylece bu beyliÄŸi kurulmuÅŸtu. 

      Ama bu hibe iÅŸe yaramadı çünkü bu sırada ÇobanoÄŸullarından Hüsâmeddîn Bey Kastamonu'yu elinde bulunduruyordu. Åžemseddîn Yaman Candâr'ın yerine geçen oÄŸlu Süleymân PaÅŸa âni bir baskınla Kastamonu'ya sahip oldu. Daha sonra Sinop ÅŸehri de CandaroÄŸulları topraklarına ilhak edildi (1322). Bir süre sonra taht mücadelesi sebebiyle beyliÄŸin ikiye ayrıldığını görüyoruz. Osmanlıların yardımı ile Süleymân-şâh 1384'den itibaren Kastamonu'ya hâkim olmuÅŸ, rakibi Celâleddîn Bayezid ise Sinop'a çekilmek zorunda kalmıştı.
II. Süleymân-şâh Osmanlılar ile dost geçindiyse de, bu dostluk Yıldırım Bayezid'in ilk yıllarına kadar devam etmiştir.

      Yıldırım Bayezid Anadolu'daki Tükr birliÄŸini saÄŸlama yolundaki çalışmaları sırasında CandaroÄŸulları topraklarına sahip olmuÅŸ, fakat Sinop'da CandaoÄŸulları BeyliÄŸini devam ettirmiÅŸtir. Ä°sfendiyar Bey Ankara savaşından (1402) sonra Timur'un hâkimiyetini tanıdı. Bunun karşılığında da eski CandaroÄŸulları toprakları kendisine verildi, böylece Kastamonu'ya yeniden hâkim oldu.

      Osmanlı ÅŸehzâdeleri arasındaki saltanat mücadelesi sırasında tedbirli bir politika takip ederek, her defasında bu ÅŸehzâdelerden birisini destekledi. Bu mücadele sonunda duruma hâkim olan Çelebi Mehmed ile dost geçindi. Çelebi Mehmed'e Karaman ve Eflak seferlerinde oÄŸlu Kasım Bey idaresinde yardımcı kuvvet verdi (1417).Fakat Kasım Bey geri dönmeyerek Çelebi Mehmed'den CandaroÄŸullarına ait bazı yerlerin kendisine verilmesini istedi. Neticede Kasım Bey bu arzusuna kavuÅŸmuÅŸ, Ä°sfendiyar Bey de Osmanlılara tâbi olmuÅŸtu. Ancak Sultan II. Murad Osmanlı tahtına çıktığı zaman (1421) meydana gelen karışıklıklardan istifade eden Ä°sfendiyar Bey oldu ve Kasım Bey'in elindeki toprakları ele geçirdi.II. Murad, ÅŸehzâde isyanları bastırıp duruma hâkim olduktan sonra Ä°sfendiyar Bey üzerine yürüdü. Ä°sfendiyar Bey yeniden Osmanlılara tâbi oldu (1423-4) ve bundan sonra da onlarla dost geçindi.

       CandaroÄŸulları BeyliÄŸi Fatih Sultan Mehmed devrine kadar varlığını sürdürdü. Fatih Trabzon seferi dönüşünde Kastamonu ve Sinop Osmanlı topraklarına katılarak CandaroÄŸulları BeyliÄŸi'ne son verildi (1462).CandaroÄŸulları beyleri çeÅŸitli eserlerle ülkelerini imâr etmiÅŸlerdi. Bu devreden Kastamonu'da Ä°bn Neccâr Câmii ve altı yapıdan ibaret bir külliye olan Ä°smail Bey Ä°mâreti en önemli eserler olarak göze çarpmaktadır. CandaroÄŸulları beyleri sanat adamlarını da himaye etmiÅŸler ve kendi adlarına çeÅŸitli Türkçe eserler yazdırmışlardır. Candarlılardan Ä°smail Bey (1443-1461) "Hulviyât-ı Şâhî" isminde büyük bir eser yazmıştır.