BATI ANADOLU'DA YUNAN İLERLEYİŞİ VE TÜRK DİRENİŞİ
Batı Anadolu Kuva-yı Milliyesi  
 


     Hemen hiç hazırlığı olmadan, büyük maddi olanaksızlıklarla Birinci Dünya Savaşı'na girmiÅŸ ve savaÅŸ içinde birbirinden binlerce kilometre uzaklıktaki cephelerde savaÅŸmış, hayalci bir kadronun elinde yanlış yönetilmiÅŸ, tifüs, kolera, açlık, cephane noksanlıklarına raÄŸmen dünyanın en büyük devletlerinin (Rusya, Ä°ngiltere, Fransa) ordularına karşı dört yıl savaÅŸmış bulunan Türk orduları yenilmiÅŸ olmasına raÄŸmen, ateÅŸkes antlaÅŸması imzalandığı tarihte düşman ordularını anavatanına sokmamıştı. Fakat 30 Ekim 1918'de kaderini galiplerin eline terk etmiÅŸ olan Osmanlı PadiÅŸahı'nın teslimiyetçi politikası ile Türk yurdu yaÄŸmalanıyordu. Tek başına Türkiye'nin bu zayıf haliyle bile baÅŸ edebilmekten çekinen Yunan orduları 15 Mayıs 1919'da Ä°ngiliz , Fransız ve Amerikan koruyuculugunda Ä°zmir'e çıkmıştı. Yunanlılar, Türk ordularının dağıtılmış, silah ve cephanesi elinden alınmış, Ä°tilaf Devletleri'nin tehdidi altındaki PadiÅŸah'ın herÅŸeye razı durumuna güvenerek, büyük hayallerini gerçekleÅŸtirebileceklerini, Batı Anadolu'yu kolayca ele geçirebileceklerini umuyorlardı.

     1918 Aralık Ayı içinde Ä°ngiliz, Fransız ve Ä°talyanlar'ın Ä°stanbul ve Çanakkale BoÄŸazları'nda 63.000 askeri bulunuyordu. Adana demiryolu üzerinde 5.500 Ä°ngiliz asker vardı. GüneydoÄŸu Anadolu tarafından 30.000 Fransız, Antalya, Isparta, MuÄŸla, Afyon, EskiÅŸehir dolaylarında 13.500 Ä°talyan askeri bulunuyordu. Yaklaşık yüzbin Ä°tilaf askerinin de Anadolu'da bulunuÅŸu Yunanlıları daha da cesaretlendiriyordu. Batı Anadolu'da Rum halkı büyük taÅŸkınlık yaparken, Türk Ulusu genel olarak, kadere razı bir tutum içindeydi. Ä°zmir'in iÅŸgali sırasında silaha baÅŸvurulmasaydı, facia olmazdı, iÅŸgalin geçici olduÄŸu ve PadiÅŸah'ın Yunanlılarla savaÅŸ ilan etmediÄŸi propagandaları da Türk Ulusu'nun bu suskunluÄŸunu arttırıyordu.

     Ä°zmir ve civarında dar bir bölgeye sıkışıp kaldığını ileri süren Yunanistan'ın iÅŸgal planına göre, Yunan ordusu üç yönden Anadolu içlerine doÄŸru ilerleyecekti Birinci yön Gediz Vadisi idi. Menemen'den baÅŸlayıp, Manisa, Turgutlu, Salihli ve AlaÅŸehir'i ele geçirmeyi amaçlıyorlardı. Ä°kinci yön, Menderes Vadisi idi ve Torbalı-Bayındır-ÖdemiÅŸ Yolu idi. Üçüncü yol ise Torbalı'dan güneye sarkan yön idi ve bu birlikler Aydın'ı iÅŸgal edeceklerdi. Ayrıca Ayvalık'a çıkarılacak Yunan kıtaları da Ayvalık ve Yöresini iÅŸgal edecekti. Ä°zmir'i iÅŸgal etmiÅŸ bulunan Yunanistan, iÅŸgali geniÅŸletmek için yine aynı asılsız propagandalarına baÅŸvurarak Batı Anadolu'da asayiÅŸi saÄŸlamak, Ä°zmir'den firar etmiÅŸ olan 2.000 Türk askeri ve 150 süvarinin, yöredeki silahlı Türkler'le birleÅŸip Rumları katliam etmeye hazırlandıkları için, Rumları korumak amacıyla iÅŸgali "Küçük Asya" içlerine doÄŸru geniÅŸletmek zorunda olduklarını yayıyorlardı. Ä°ÅŸgal komutanı bu plan gereÄŸince hazırlıklarını sürdürürken, Venizelos, Aydın'ın iÅŸgalini fakat daha güneye inilmemesini, çünkü Ä°talyanlar'la tartışma çıkmasını istemediÄŸini, Aydın'ın güneyine inilmemesini mutlaka Ä°ngiliz Amiralinden izin alınması gerektigini bildirdi. Ä°ngilizler'in izin vermesi üzerine, hazırlıklı bulunan Yunan kıtalarına 23 Mayıs'ta ileri hareket emri verildi.

     Yunan birliklerine direniÅŸ daha Ä°zmir'de sıkılan ilk kurÅŸunla baÅŸlamıştı. Ayrıca 16 Mayıs'ta Urla yöresindeki 800 kiÅŸilik Rum çetecileri, Yunan deniz askerinin desteÄŸi ile Urla Yarımadası'ndaki Türk köylerine saldırarak, köylüleri öldürmeye baÅŸlamışlardı. Bunun üzerine 173. Alay 18'e varan askeriyle, köylülerin de desteÄŸi ile direniÅŸe geçmiÅŸti. Fakat dış destegi bulunmayan bu yarımadadaki direniÅŸ etkili olmamıştı.


      MANÄ°SA'NIN Ä°ÅžGALÄ°

     1918 Kasım Ayı'nda "Ä°htilas-ı Vatan Cemiyeti" kurmuÅŸ ve sonra "Ä°zmir Müdafaa-i Hukuk"una katılmış bulunan Manisalılar, iÅŸgalden önce etkili olamadılar. Manisa Mutasarrıfı Hüsnü Bey ÅŸehre ve ilçelere yayınladığı bildiri ile direniÅŸ yapılmamasını saÄŸlamaya çalıştı. Buradaki Mevki Komutanının da pasifliÄŸi ile Yunanlılar 26 Mayıs'ta Manisa'ya girdiklerinde 48.000 tüfek, 88 top ellerine geçti. Hiç bir direnmeye rastlamadan Manisa'ya giren Yunan Komutanı yönetime el koydu.


     AYDIN'NIN Ä°ÅžGALÄ°

     Aydın'ın da bulunduÄŸu Büyük Menderes Vadisi'nin iÅŸgaline Venizelos çok önem veriyordu. Yunanistan'dan getirmeyi düşündüğü 300.000 Yunanlı göçmeni buraya yerleÅŸtirmeyi düşünüyordu. BaÅŸlangıçta bu iÅŸgali kabul etmeyen Ä°ngiliz temsilcisi sonunda, yetkisi olmadığı halde iÅŸgale izin verdi. Aydınlılar direniÅŸ için heyecanlı bir durumdayken, KuÅŸadası'nda bulunan Ä°talyan komutanın, Aydın'ın iÅŸgal edilmeyeceÄŸini bildirmesi üzerine bu heyecan kayboldu. Aydın Mutasarrıfı bir felakete yol açılmaması için 57. Tümen Komutanı'ndan Aydın'da direniÅŸ yapılmamasını istedi. Tümen komutanı, elinde 10 subay, 43 er ve az sayıda makinalı tüfek ve topla, bir tümen olduÄŸu tahmin edilen Yunanlılara karşı savaÅŸmanın mümkün olmadığı kanısına vararak, 23 Mayıs'ta çekilme kararı verdi. Yunanlılar 27 Mayıs 1919'da Aydın'ı iÅŸgal ettiler. Hamiyetli birçok kimse Çine'ye çekilerek direniÅŸ hazırlıklarına baÅŸladılar. Aydın'ı iÅŸgal eden Yunanlılar Nazilli'ye doÄŸru ilerlemeye baÅŸladılar. 17. Kolordu Komutanı Vekili Albay Bekir Sami Bey, düşmana silahlı direniÅŸ için ÖdemiÅŸ'e Yüzbaşı Rasim'i yollamıştı. ÖdemiÅŸ'te baÅŸta Kaymakam Bekir Sami Bey olmak üzere silahlı dirèniÅŸe karar verildi. Depolardaki silahlar dağıtıldı. ÖdemiÅŸ Kuva-yı Milliyesi kuruldu. Komutanlığına Yüzbaşı Tahir getirildi. Ä°lk Kuva-yı Milliye böyle oluÅŸtu. DiÄŸer yandan Ä°tilaf Devletleri temsilcilerine telgraf çekilerek olayların sorumluluÄŸunun Yunanlılara ait olduÄŸu bildirildi. Bu sırada Yunan ordusu da 40 km. yaklaÅŸmıştı. 30 Mayıs'ta Tire'yi iÅŸgal eden Yunanlılar, ÖdemiÅŸ'te direniÅŸ hazırlıkları yapıldığını öğrendiler. Edindikleri bilgilere göre 8.000 silah dağıtılmış ve 1.000 kiÅŸilik bir kuvvet ÖdemiÅŸ'in güneyinde mevzilenmiÅŸti. Oysa Türk kuvvetleri 150 kiÅŸi kadardı. Güçlü bir Yunan taburu 1 Haziran'da ÖdemiÅŸ'e girdi. Türk kuvvetleri savunarak geri çekilmek zorunda kaldılar. Yunanlılar 4 Haziran'da da Nazilli'yi iÅŸgal ettiler. Bu yörede bulunan Yörük Ali Efe Kuva-yı Milliye'ye katıldı. 57. Alay kuvvetleri, Söke'den gelen ve Denizli'de kurulan Denizli Heyet-i Milliyesi'nin oluÅŸturduÄŸu kuvvetler karşısında Yunanlılar durmak zorunda kaldılar. Ulusal kuvvetler 16 Haziran'da da Malkoç Köprüsü'nü basarak havaya uçurdular. 20-21 Haziran'da da Erbeyli'deki Yunan birliklerine saldırdılar. Nazilli'yi terk etmek zorunda kalan Yunanlılar ağır kayıplarla Aydın'a gelebildiler. Bu baskınlar Aydın'da bulunan Yunan Garnizonu'nda büyük manevi çöküntü yarattı. Kuva-yı Milliye (Ulusal Kuvvetler) ileri harekatlarına devamla 28 Haziran'da Yunanlılarla savaÅŸa giriÅŸti. Bir avuç Türk'ün oluÅŸturduÄŸu bu kuvvetler karşısında sokak savaÅŸları sonunda Yunanlılar yenilerek Aydın'ı boÅŸalttılar. Konuyu Paris Barış Konferansı'nda gündeme getiren Yunanlılar, vatanlarını savunan Türk vatanseverlerini eÅŸkiya gibi göstermeye çalıştılar. Yeniden taze kuvvetler getiren Yunanlılar kuvvetli bir Tugay ile saldırıya geçerek 3 Temmuz'da Aydın'ı tekrar iÅŸgal ettiler. Geri çekilen Türk kuvvetlerine 11 Temmuz'da Demirci Mehmet Efe kuvvetleri de katıldılar. Bu kuvvetler 17 Temmuz'da Yunan ileri harekatını Umurlu-Köşk devreleri arasında durdurmayı baÅŸardılar. EÅŸkiyalıktan gelen Demirci Mehmet Efe, askeri birliklerin oluÅŸmasına ve Ulusal DireniÅŸe yardımcı oldu. Çok sert yöntemleri ile tanınan Demirci Efe daha sonra Ulusal Ordu'ya geçiÅŸ döneminde tasfiye edildi.


     SALÄ°HLÄ° CEPHESÄ°

     ÖdemiÅŸ yönünde ilerleyen Yunanlılar, diÄŸer yandan Ahmetli Ä°stasyonu'nu da iÅŸgal ettiler. Bunun üzerine Salihli ve AlaÅŸehir'de silahlı direniÅŸ baÅŸladı. Yunanlılar Ahmetli Ä°stasyonu'ndan atıldı. Daha sonra Çerkez Ethem Bandırma tarafından gelerek, kuvvetleriyle birlikte bu cephenin savunmasını üstlendi. Katılan yeni kuvvetlerle Salihli cephesi de oluÅŸtu.


     AYVALIK'IN Ä°ÅžGALÄ° VE AYVALIK CEPHESÄ°

     Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından ikinci silahlı direniÅŸe Ayvalık'ta giriÅŸildi. Ayvalık'ta 56. Tümen'in 172. Piyade Alayı bulunmaktaydı. Alay Komutanı Yarbay Ali (Çetinkaya) Bey, Tümen Komutanı Vekili Albay Bekir Sami Bey'e durumunu bildirerek takviye istemiÅŸ, fakat Tümenin de yeterli kuvveti olmadığı için, yerli kuvvetlerle iÅŸbirliÄŸi yapmasını önermiÅŸti. Bunun üzerine Ali Bey kendi giriÅŸimi ve Alayın subay ve erlerinin de muvaffakatiyle Yunanlılar'ın Ayvalık'a yapacakları olası bir çıkartmaya karşı önlemler aldı. Ancak Türk alayı terhis dolayısıyla 24 Subay 150 er ve bunlara ek olarak 300 milisden oluÅŸuyordu. Yunanlılar 29 Mayıs sabahı Ayvalık'a kuvvetli bir birlik çıkartarak, çetin geçen çarpışmalardan sonra ÅŸehri iÅŸgal ettiler. Ali Bey'in direniÅŸini Bekir Sami Bey ve Yusuf Ä°zzet PaÅŸa da onayladılar. Ä°stanbul Hükümeti, önce Harbiye Nezareti'nin Yunanlıların asker çıkartmasına izin verilmemesi emrini onaylar göründüyse de, Ferit PaÅŸa 30 Mayıs'ta Yunanistan'la savaÅŸ halinde olunmadığı için çatışmadan kaçınılmasını istedi. Yunan iÅŸgali üzerine yöre halkı korku içinde göçe baÅŸlamıştı. Bu durum karşısında Osmanlı Hükümeti, Ayvalık Mutasarrıfı'nın Hükümet adına Yunanlılarla anlaÅŸmasına karar verdi. Yunanlılar bunu kabul etmediler. Fakat 172. alay Komutanı'nın savaÅŸkan karakterini iyi bilen Rum halkı Alayın saldırısından korkuyorlardı. Onlarında etkisi ile Yunanlılar anlaÅŸmaya yanaÅŸtılar ve 5 Haziran'da Yarbay Ali Bey'in de katıldığı bir protokol (Belediye ÇeÅŸmesi Protokolü) imzalandı. Görünüşte Ayvalık Türkler de, fakat gerçekte Yunan yönetiminde kalıyordu.