12 EYLÃœL REJÄ°MÄ° (1980-1983)
 


      Askeri müdahale, ordunun 12 Eylül 1980 sabahı, emir ve komuta zinciri içinde yönetime el koymasıyla gerçekleÅŸti. Genelkurmay baÅŸkanı Orgeneral Kenan Evren ve Kuvvet Komutanları'ndan oluÅŸan Milli Güvenlik Konseyi (MGK), TBMM'yi ve hükümeti feshetti. Tüm ülkede sıkıyönetim ilan edildi; AP, CHP, MSP ve MHP genel baÅŸkanları gözaltına alındı. Müdahaleden sonra yasama ve yürütme yetkilerini bünyesinde birleÅŸtiren MGK, Konsey'in baÅŸkanı olan Orgeneral Kenan Evren'i Devlet BaÅŸkanlığı'na getirdi. Yeni hükümet Oramiral Bülent Ulusu baÅŸkanlığında kuruldu. Yeni hükümette son AP Hükümeti'nin BaÅŸbakanlık MüsteÅŸarı ve 24 Ocak Kararları'nın mimari Turgut Özal da Ekonomiden Sorumlu BaÅŸbakan Yardımcısı olarak görev aldı.

      Bu dönemde, Demirel Hükümeti tarafından baÅŸlatılan ekonomik istikrar politikası aynen sürdürüldü. Dış politikadaki en önemli geliÅŸme, NATO BaÅŸkomutanı'nın adıyla anılan "Rogers Planı"nın MGK yönetimi tarafından kabulü ve ülkenin uzun süredir izlediÄŸi politikaya aykırı olarak Yunanistan'ın NATO'nun askeri kanadına dönmesine izin verilmesiydi.

      Yeni bir anayasa hazırlanması için Haziran 1981'de, MGK ve Danışma Meclisi'nden (DM) oluÅŸacak yeni bir "Kurucu Meclis" oluÅŸturulması kararı alındı. DM üyelerinin açıklandığı gün daha önce etkinlikleri yasaklanmış olan tüm siyasi partiler MGK tarafından kapatıldı ve mal varlıklarına el kondu.

      DM Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan yeni anayasa 7 Kasım 1982'de halkoyuna sunuldu ve %91.2 "evet" oyuyla kabul edildi. Yeni anayasanın kabulü ile Kenan Evren "CumhurbaÅŸkanı" sıfatını aldı. Siyasi Partiler Yasası 24 Nisan 1983'te yürürlüğe girdi ve yeni siyasi partilerin kurulması için siyasal faaliyetler kademeli olarak serbest bırakıldı.

      Merkez saÄŸda emekli Orgeneral Turgut Sunalp baÅŸkanlığında, "12 Eylül ruh ve felsefesinin devamı" olduÄŸunu açıklayan Milliyetçi Demokrasi Partisi (MDP) kuruldu. MGK tarafından pek de hoÅŸ karşılanmayan ikinci parti kurma giriÅŸimi de 1982'de Ulusu Hükümeti'nden ayrılmış olan Turgut Özal'dan geldi ve 24 Ocak Kararları ile baÅŸlayan liberalleÅŸme ve ekonomik istikrar programının sürdürülmesi için iktidar talebinde bulunan Anavatan Partisi (ANAP) kuruldu. Kurulan üçüncü parti, merkez sol eÄŸilimli olması amaçlanan Halkçı Parti'ydi (HP). HP'nin genel baÅŸkanlığını Bülent Ulusu'nun BaÅŸbakanlık MüsteÅŸarlığını yapmış olan Necdet Calp üstlenmiÅŸti. Bunların yanında AP'nin devamı olarak bilinen DoÄŸru Yol Partisi (DYP) ve Ä°smet Ä°nönü'nün oÄŸlu Erdal Ä°nönü'nün baÅŸkanlığında Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) kuruldu. MGK yeni kurulan partilerin kurucu listelerini incelemeye aldı ve bunlardan büyük bir bölümünü veto etti. En çok vetoyu SODEP ve DYP listeleri almış ve iki parti de öngörülen süre içinde kurucu yeter sayısını tamamlayamadığı için genel seçimlere katılma hakkını elde edememiÅŸti. 6 Kasım 1983 seçimlerine yalnızca ANAP, MDP ve HP katıldı ve yüzde 45.1'lik oy alan ANAP tek başına iktidar oldu. 24 Kasım 1983'te toplanan TBMM'de baÅŸkanlık divanının oluÅŸmasıyla MGK'nın görevi sona erdi. MGK'nın dört üyesi "CumhurbaÅŸkanlığı Konseyi Ãœyesi" olarak göreve baÅŸladı. 13 Aralık'ta ise Turgut Özal baÅŸkanlığında I. ANAP Hükümeti kuruldu.