1921 ve 1924 ANAYASALARI 
 

20 Ocak 1921 Anayasası (Teşkilatı Esasiye Kanunu)

     Cephelerde savaÅŸlar sürerken T.B.M.M.'nde yeni bir anayasa hazırlanmaktaydı. 23 Nisan 1920'de ulus egemenliÄŸine dayanan yeni bir devletin temelleri atılmıştı. Fakat bu yeni devletin bir anayasası henüz yoktu. 18 Eylül 1920'de Meclis'e yeni Anayasa tasarısı ve bunun gerekçesi olmak üzere bir halkçılık programı sunuldu. Yeni Türk Devleti düşüncesi artık açıkça ortaya konuyordu. Türk Ulusu'nu emperyalizm ve kapitalizmin boyunduruÄŸundan kurtarmak için yapılan Ä°stiklal Savaşı'nın yeni anayasası Kanun-u Esasi adını almıyor, "TeÅŸkilat-ı Esasiye" baÅŸlığını taşıyordu. 18 Kasım'da tasarı üzerinde görüşmeler baÅŸladı. Mecliste iki akım doÄŸdu. Tutucu hocaların da dahil bulunduÄŸu kanat B.M.M. Hükümeti'nin "Geçici Bir Hükümet" olmasını ve "Amacın elde ediliÅŸine kadar" yani "Hilafet ve Saltanat'ın ve vatanın istiklali ve ulusun kurtuluÅŸuna kadar." çalışması hükmünün konmasını istiyorlardı. EgemenliÄŸin kayıtsız ve ÅŸartsız ulusa geçmesini ve ulusun emellerine ve iradesine göre fiilen kurulmuÅŸ bulunan yeni Devletin , hukuki esaslarının da bu gerçek durumda saptanmasını savunan M. Kemal'in radikal, devrimci kanadı ise, bu düşüncelerini uygulamaya çalışmanın parçalanma ve iç çatışmalara yol açacağını düşünerek görüşlerini açıkça belirtmediler. Meclis içindeki Hilafetçi ve Saltanatçılar, tasarıya bu düşüncelerini yerleÅŸtirmek isteyince M. Kemal PaÅŸa, "Türk Ulusu'nun ve onun tek temsilcisi bulunan Büyük Meclisi'nin, vatan ve ulusun bağımsızlığını, hayatının temini için çalışırken, Hilafet ve Saltanatla, Halife ve Sultanla bu kadar çok meÅŸgul olması sakıncalıdır. Åžimdilik bunlardan bahsetmemek büyük çıkarlar gereÄŸidir. EÄŸer amaç bugünkü Halife ve PadiÅŸah'a olan baÄŸlılığı bir daha söyleyip belirtmekse bu kiÅŸi haindir. Düşmanların, yurt ve ulusa kötülük yapmakta kullandıkları maÅŸadır..." sözleriyle , tutucu kanadın isteklerine karşı çıkıp, amacını "Bugün koyacağımız yasa ve ilkeleri varlığımızı ve bağımsızlığımızı kurtaracak olan Millet Meclisi'ni ve Ulusal Hükümet'i güçlendirecek anlam ve yetkiyi kapsamalı ve dile getirmelidir." sözleriyle belirtti. Tartışmalar 20 Ocak 1921'e kadar sürdü ve aynı gün "TeÅŸkilat-ı Esasiye Kanunu" kabul edildi. "Egemenlik Kayıtsız Åžartsız Ulusundur.", ilkesine dayanan bu anayasa, yeni devletin egemenlik kaynağını da ortaya koydu. "Yürütme gücü ve yasama yetkisi ulusun tek ve gerçek temsilcisi olan B.M.M.'nde belirir ve toplanır." hükmü ile egemenliÄŸin kaynağının ulus olduÄŸu da kesinlikle belirtildi. Bu anayasa savaÅŸ ortamının olaÄŸanüstü tehlikeleri içinde kabul edilmiÅŸ olduÄŸu için, yasama, yürütme, yetkilerinin T.B.M.M.'nde toplanması ölüm-kalım Savaşının baÅŸarıya ulaÅŸmasında çok yararlı oldu. Hatta olaÄŸanüstü yetkilere sahip Ä°stiklal Mahkemeleri'ni Meclis içinden kurarken, "Ulusal egemenliÄŸin tekliÄŸi" ilkesine dayanmış, yargı yetkisinin de T.B.M.M.'ne ait olduÄŸu benimsenmiÅŸti.

     TeÅŸkilat-ı Esasiye Kanunu'nun Temel Maddeleri

     1- Egemenlik kayıtsız ve ÅŸartsız ulusundur. Yönetim usulü halkın kendi geleceÄŸini kendisinin belirlemesi esasına dayanır.
     2- Yürütme gücü ve yasama yetkisi, ulusun tek ve gerçek temsilcisi olan Büyük Millet Meclisi'nde belirir ve toplanır.
     3- Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi'nce yönetilir ve Hükümet'i "Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti" adını alır.
     4- Büyük Millet Meclisi, iller halkınca seçilen, üyelerden kurulur.
     5- Büyük Millet Meclisi'nin seçimi iki yılda bir yapılır. Seçilen üyelerin üyelik süresi iki yıldır, bunlar yeniden seçilebilirler. Eski meclisin görevi yeni meclis toplanıncaya kadar sürer. Yeni bir seçim yapılmayacağı anlaşılırsa, toplantı dönemi yalnız bir yıl uzatılabilir. Büyük Millet Meclisi üyelerinin her biri, kendini seçen ilin ayrıca vekili olmayıp bütün ulusun vekilidir.
     6- Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu, Kasım başında, çaÄŸrısız toplanır.
     7- Din buyruklarının (Ahkam-ı Åžer'iyenin) yerine getirilmesi, bütün yasaların konulması, deÄŸiÅŸtirilmesi, kaldırılması, antlaÅŸma ve barış yapılması ve savaÅŸ kararı verilmesi gibi temel haklar Büyük Millet Meclisi'nindir. Yasalar ve tüzükler düzenlenirken, halkın iÅŸine en uygun ve zamanın gereklerine en elveriÅŸli din ve hukuk hükümleriyle töreler ve önceki iÅŸlemler temel olarak alınır. Bakanlar Kurulu'nun görev ve sorumluluÄŸu özel yasayla belirtilir.
     8- Büyük Millet Meclisi, çeÅŸitli Bakanlıkları özel yasasına göre seçtiÄŸi Bakanlar aracılığıyla yönetir. Meclis yürütme iÅŸleri için Bakanlara yönerge verir ve gerektiÄŸinde bunları deÄŸiÅŸtirir.
     9- Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nca seçilen BaÅŸkan bir seçim dönemi süresince Büyük Millet Meclisi BaÅŸkanı'dır. Bu kimlikle Meclis adına imza atmaya ve Bakanlar Kurulu Kararları'nı onaylamaya yetkilidir. Bakanlar Kurulu Ãœyeleri, içlerinden birini kendilerine baÅŸkan seçerler. Ancak Büyük Millet Meclisi BaÅŸkanı Bakanlar Kurulu'nun da doÄŸal baÅŸkanıdır.
     10- Kanun-u Esasi'nin, iÅŸbu maddelerle çeliÅŸmeyen hükümleri eskiden olduÄŸu gibi yürürlüktedir.



20 NİSAN 1924 Anayasası
      20 Ocak 1921 tarihli Anayasa (TeÅŸkilatı Esasiye Kanunu) olaÄŸanüstü devrin, olaÄŸanüstü ÅŸartları içinde çıkarılmış dinamik bir dönemin anayasası idi. Daha sonra, ÅŸartlar deÄŸiÅŸmiÅŸ, Cumhuriyet ilan olunmuÅŸ, Türk devrimi aksiyon evresinden yeniden düzenleme, reformlar evresine yönelmiÅŸti. Yeni Türkiye'nin yeni bir Anayasaya ihtiyacı vardı. TBMM'nde çalışmalar ve müzakereler sonunda, 20 Nisan 1924'te 105 maddeden oluÅŸan yeni Anayasa kabul edildi.
      20 Nisan 1924'te kabul edilen yeni devletin ikinci Anayasası, Milli Mücadelenin kazanılmasından ve Cumhuriyetin ilanından sonra, demokrasi ilkesine deÄŸer veren bir anayasa olarak düzenlendi.
      1924 Anayasası, dayandığı ilkeler bakımından, 1789 Fransız Ä°htilali'nden itibaren geliÅŸen ferdiyetçi ve hürriyetçi hukuki ve siyasi ideolojiyi temsil etmekte ve aynı zamanda siyasi fikir akımlarının tarihi geliÅŸmesinden de faydalanmaktadır. Bu Anayasa hazırlanırken, 1921 tarihli Anayasanın dayandığı temel esaslardan esinlenilmiÅŸtir. Milli egemenlik, tek meclis ve kuvvetler birliÄŸi ve meclisin üstünlüğü prensipleri, 1921 TeÅŸkilatı Esasiye Kanunu'ndan alınmış ve geliÅŸtirilmiÅŸtir.
      1924 Anayasası, egemenliÄŸin yalnızca millete ait olduÄŸu ve ancak TBMM tarafından kullanılacağı esasına uygun olarak hazırlanmıştır. EgemenliÄŸin kayıtsız ÅŸartsız millete ait olması, ona bir diÄŸer ilahi veya beÅŸeri otorite ve makamın ortak olamayacağını kabul etmek demektir. Bu ilkeyle egemenliÄŸin milli niteliÄŸi 1924 Anayasasında daha belirli bir ÅŸekilde ortaya çıkmıştır. Kayıtsız ve ÅŸartsız millet egemenliÄŸi düşüncesinden hareket eden Anayasanın siyasal sistemi, böylece devlet içinde Büyük Millet Meclisi tarafından temsil olunan; tek kuvvet, tek meclis ilkesine dayanmaktadır. 1924 Anayasası meclis hükümeti ile parlamenter hükümet sistemi arasında bir köprü görevi görmüştür. 1924 Anayasası, 1921 Anayasasından daha yumuÅŸak bir kuvvetler ayrımına yer vermiÅŸtir. Milli egemenlik ve meclisin üstünlüğü sistemini geliÅŸtirmiÅŸ, Anayasa alanını daha geniÅŸ ve yaygın bir ÅŸekilde düzenlemiÅŸ, kamu özgürlüklerine geniÅŸ yer vermiÅŸtir.