ANAP'TAKİ DEĞİŞİM ve KOALİSYONLAR DÖNEMİ
 


      Haziran 1991'de ANAP Genel BaÅŸkanlığı'na Yıldırım Akbulut'un yerine Mesut Yılmaz'ın seçilmesi, yeni bir hükümet oluÅŸumunu da beraberinde getirdi. Yılmaz baÅŸkanlığında kurulan yeni hükümet ise erken seçim kararı alacak ve 21 Ekim 1991'de genel seçimler yapılacaktı. Seçim kampanyasında demokratikleÅŸme ve enflasyonu durdurma temalarına ağırlık veren DYP %27.03 oy oranıyla birinci parti oldu. Onu ANAP, SHP, RP ve DSP izledi. Yeni hükümet 20 Kasım 1991'de Süleyman Demirel'in baÅŸkanlığında bir DYP-SHP koalisyonu olarak kuruldu. Ekonomik büyümeyi canlandırmak ve ücretlilerin reel gelirlerini artırmakta bir ölçüde baÅŸarılı olan bu hükümet, demokratikleÅŸme yönünde bazı adımlar attı.

      1991 yılında Sovyetler BirliÄŸi'nin dağılmasıyla bağımsızlıklarını kazanan Orta Asya Cumhuriyetleri ile gerek CumhurbaÅŸkanı Özal'ın gerekse hükümetin çeÅŸitli giriÅŸimleriyle çok yönlü iliÅŸkiler kuruldu. Böylece, Türkiye için bir "bölge devleti"

      olma yolunda yeni ufuklar açıldı. Haziran 1992'de bir zirve toplantısıyla kurumsallaÅŸtırılan, Kafkasya ve Balkanlar dahil bütün Karadeniz havzasını içine alan Karadeniz Ekonomik Ä°ÅŸbirliÄŸi, Türkiye'nin bu bölgedeki önemini daha da artırdı. Ayrıca Türkiye, Bosna-Hersek ve Somali konularında da aktif bir rol oynadı.

      Turgut Özal'ın 17 Nisan 1993'te vefat etmesi üzerine, CumhurbaÅŸkanlığı görevine Süleyman Demirel seçildi. Demirel'den boÅŸalan DYP Genel BaÅŸkanlığına ise 13 Haziran'da yapılan olaÄŸanüstü büyük kongrede Tansu Çiller getirildi. Türkiye'nin ilk kadın BaÅŸbakanı olan Çiller'in kurduÄŸu yeni DYP-SHP Koalisyon Hükümeti 25 Haziran 1993'ten 25 Aralık 1995 seçimlerine kadar görevde kaldı. 1995 seçimlerinde Refah Partisi %21 oy oranıyla birinci parti oldu. 5 Mart 1996'da Mesut Yılmaz'ın baÅŸkanlığında "Anayol" olarak adlandırılan ANAP-DYP koalisyon hükümeti kuruldu. Bu hükümet dört ay sürdü. RP'nin hükümet hakkında verdiÄŸi gensoruyu DYP'nin destekleyeceÄŸini açıklaması üzerine BaÅŸbakan Yılmaz, 6 Haziran 1996'da CumhurbaÅŸkanı Demirel'e istifasını sundu. Demirel bu kez RP Genel BaÅŸkanı Necmettin Erbakan'ı hükümeti kurmakla görevlendirdi. Erbakan, "Refahyol" olarak adlandırılan RP-DYP koalisyon hükümetini kurdu. DYP Genel BaÅŸkanı Tansu Çiller bu hükümette DışiÅŸleri Bakanı ve BaÅŸbakan Yardımcısı olarak görev aldı. Bu dönemde yoÄŸunlaÅŸan irtica tartışmaları, sosyal ve siyasal bir gerilimin doÄŸmasına neden oldu. Milli Güvenlik Kurulu 28 Åžubat 1997 tarihli toplantısında, irtica tehlikesinin tırmanmakta olduÄŸu uyarısını yapınca yeni bir süreç baÅŸladı. Bu gerilimli süreçte, BaÅŸbakan Erbakan görevi hükümet ortağı DYP'nin Genel BaÅŸkanı Çiller'e devretmek amacıyla 18 Haziran 1997'de istifa etti. CumhurbaÅŸkanı Demirel ise 19 Haziran 1997'de, hükümeti kurmakla Çiller'i deÄŸil, ANAP Genel BaÅŸkanı Mesut Yılmaz'ı görevlendirdi ve Yılmaz'ın kurduÄŸu, kamuoyunda "Anasol-D" olarak adlandırılan ANAP-DSP-DTP koalisyon hükümetini onayladı. 12 Temmuz 1997 tarihinde güvenoyu alan Anasol-D Hükümeti döneminde erken seçim kararı TBMM'de büyük çoÄŸunlukla alınarak, genel ve yerel seçimlerin 18 Nisan 1999 tarihinde birlikte yapılması kararlaÅŸtırıldı.

      Yönetimde 17 ay kalan hükümet, muhalefet tarafından verilen bir gensoruyla 25 Kasım 1998 tarihinde düşürüldü. CumhurbaÅŸkanı tarafından yeni hükümeti kurmakla görevlendirilen Bülent Ecevit'in giriÅŸimleri sonuçsuz kalınca, görevi MuÄŸla Bağımsız Milletvekili ve Sanayi Bakanı Yalım Erez aldı. Yalım Erez'in hükümet kurma çalışmaları devam ederken, DYP Genel BaÅŸkanı Çiller'in Ecevit'in baÅŸbakanlığında kurulacak bir azınlık hükümetine destek vereceÄŸini açıklaması, güvenoyu alacak bir hükümet formülü ortaya çıkardı. Nitekim, Bülent Ecevit tarafından 17 Ocak 1999 tarihinde kurulan azınlık hükümeti güvenoyu alarak, 18 Nisan seçimlerine kadar görev yaptı. Seçim sonucunda DSP, MHP, FP, DYP ve ANAP parlamentoda temsil edilme hakkı kazanırken, CHP %10'luk ülke barajını aÅŸamayarak parlamento dışında kaldı. DSP oylarını yüksek oranda artırırken, MHP de en fazla oy alan ikinci parti oldu. ANAP ve DYP gibi merkez saÄŸ partileri ise büyük oy kaybına uÄŸradı. Ocak 1998 tarihinde kapatılan Refah Partisi'nin bağımsız kalan milletvekillerinin çoÄŸunun katılımıyla kurulan FP de oy oranını koruyamadı.

      28 Mayıs 1999 tarihinde, seçimlerden birinci parti olarak çıkan DSP'nin Genel BaÅŸkanı Bülent Ecevit'in baÅŸkanlığında DSP-MHP-ANAP koalisyon hükümeti kuruldu. Bir uzlaÅŸma ve atılım hükümeti olarak kurulan 57. hükümet, göreve baÅŸlar baÅŸlamaz Devlet Güvenlik Mahkemeleri'nin sivilleÅŸtirilmesi, Bankalar Kanunu, "Uluslararası Tahkim"i öngören Anayasa deÄŸiÅŸikliÄŸi ve Sosyal Güvenlik Reformu gibi önemli konularda yeni yasaların çıkmasını saÄŸladı. 1999 yılı Helsinki Zirvesi'yle baÅŸlayan Avrupa BirliÄŸi'ne uyum sürecinde, uyguladığı ekonomik istikrar programı ile enflasyonla mücadelede önemli geliÅŸmeler kaydeden hükümet, CumhurbaÅŸkanlığı seçimini uzlaşıya dayalı bir anlayış çerçevesinde sonuçlandırdı. 16 Mayıs 2000 tarihinde görev süresi dolan 9. CumhurbaÅŸkanı Süleyman Demirel'in yerine, parlamentoda temsil edilen 5 partinin Genel BaÅŸkanlarının katıldıkları bir teklifle aday gösterilen Anayasa Mahkemesi BaÅŸkanı Ahmet Necdet Sezer, 3. turda 330 oyla Türkiye'nin 10. CumhurbaÅŸkanı seçildi.