CUMHURÄ°YET HALK FIRKASI 
 


      TBMM'nde mevcut hizipleri birleÅŸtirmek veya mevcut hiziplerden birini takviye ederek Mecliste iÅŸ ve hizmet görme gayretleri sonuç vermedi. 10 Mayıs 1921 günü, Mustafa Kemal PaÅŸanın baÅŸkanlığında toplanan 151 milletvekili Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Meclis Grubu kurma kararı aldılar ve grup baÅŸkanlığına da Mustafa Kemal PaÅŸa'yı getirdiler.

      Bir süre sonra Mecliste, Birinci Grup ve Ä°kinci Grup diye bir ayrılma baÅŸ gösterdi. Birinci Grup, millet iradesine ve milletin egemenliÄŸine deÄŸer vererek, milletin maddi ve manevi gücünü seferber etme çabası içinde idiler. Atatürk Birinci Grubun başında bulunuyordu. Ä°kinci Grup hilafet ve saltanat makamının ve Osmanlı devlet ÅŸeklinin saklı tutulmasını istiyordu. Ä°kinci Grup, Ankara'daki siyasi gücü geçici saymakta, Misak-ı Milli'nin saÄŸlanmasından sonra, hükümetin çekilmesi gereÄŸini ifade etmekteydi. Egemenlik kayıtsız ÅŸartsız milletindir hükmüne de, PadiÅŸahın yetkilerini kısıtlayacağı için karşı idiler. Kısaca Ä°kinci Grup, sosyal görüş bakımından gelenekçi ve mukaddesatçı, siyasi görüş bakımından da Osmanlı düzeninden yanaydı.

      Mustafa Kemal PaÅŸa'nın Ankara'da, Hakimiyeti Milliye, Yenigün ve Öğüt gazetelerine "Halk Fırkası" adıyla siyasi bir parti kurma niyetini açıklaması ile, Meclis'te Birinci Grubu teÅŸkil edenler bu yeni kurulacak partide hizmete hazırlandılar. Mustafa Kemal PaÅŸa'ya göre "Halk Fırkası, bütün milletin refah saadetini temine yönelik olcaktır". Atatürk, "ortaya koyacağımız ÅŸey müspet millet programıdır" demekte ve "Tam istiklalle, kayıtsız ÅŸartsız millet hakimiyetinin, Halk Fırkası'nın programının iki esas maddesini oluÅŸturduÄŸunu" ifade etmekteydi. Ayrıca, Atatürk diÄŸer konuÅŸmasında da, "Halk Fırkası'nın halkımıza siyasi terbiye vermek için bir mektep olacağını" dile getirmiÅŸtir.

      9 Eylül 1923'te kurulan Halk Partisi, Cumhuriyetin ilanından sonra, devletin adı olan Cumhuriyet kelimesini adının başına ekleyerek, 10 Kasım 1924'te Cumhuriyet Halk Partisi ismini ,aldı. Parti kurulduktan sonra yaptığı parti kongresiyle prensiplerini tespit etti ve teÅŸkilâtını geliÅŸtirdi.

      Sivas Kongresi Cumhuriyet Halk Partisinin ilk kongresi sayılır. Partinin 1927'de yaptığı Ä°kinci Büyük Kongresinde Mustafa Kemal altı gün süren Büyük Nutkunu söyledi. Mustafa Kemal bu nutkunda: 19 Mayıs 1919'da Samsun'da Anadolu topraklarına ayak bastığı günden baÅŸlayarak Millî Mücadelenin ve Ä°stiklâl Savaşının geçirdiÄŸi safhaları açıklamış, Cumhuriyetin kuruluÅŸunu anlatmış ve Türkiye Cumhuriyetini Türk gençliÄŸine emanet etmiÅŸtir:

      "Gençler! Cesaretimizi takviye ve idame eden sizsiniz. Siz almakta olduÄŸunuz terbiye ve irfan ile insanlık meziyetinin, vatan muhabbetinin fikir hürriyetinin en kıymetli misali olacaksınız.

      Ey yüksek yeni nesil, istikbal sizsiniz! Cumhuriyeti biz tesis ettik onu i'lâ, ve idame edecek sizsiniz."