MONTRÖ BOÄžAZLAR SÖZLEÅžMESÄ° 
 


      Lozan AntlaÅŸması yeni Türkiye için siyasi bir zafer olmasına raÄŸmen açık bıraktığı bir nokta vardı. AntlaÅŸmanın BoÄŸazlara ait kısmındaki ÅŸartlara göre BoÄŸazlar, Türkiye Cumhuriyetinin hükümranlığından ayrılarak askersiz bir bölge olarak kabul ediliyordu. Barış ve savaÅŸ zamanlarında ticaret ve savaÅŸ gemilerinin BoÄŸazlardan geçmesi serbest bırakılmıştı. BoÄŸazların güveni Ä°ngiltere, Japonya, Fransa ve Ä°talya'ya verilmiÅŸti.

      1936 yılına kadar BoÄŸazların uluslararası yönetimi Türkiye için bir tehlike teÅŸkil etmiyordu. Fakat Ä°kinci Dünya Savaşı arifesinde Avrupa'da birçok siyasi deÄŸiÅŸiklikler oldu. BoÄŸazların herhangi bir saldırıya karşı korunmasını üzerine alan devletlerden Ä°talya, HabeÅŸistan'a saldırdı. Japonya ise kendiliÄŸinden Milletler Cemiyetinden çekildi. Bundan baÅŸka dünya barışının korunması için toplanan konferanslar da bir sonuca varmadan dağılmış, bütün devletler yeniden silahlanmaÄŸa baÅŸlamıştı.

      Siyasi havanın bozulduÄŸunu gören Atatürk, BoÄŸazlar sorununu kesin olarak çözmeÄŸe karar verdi. Türk Hükümeti, Milletler Cemiyetine baÅŸvurarak Lozan AntlaÅŸmasındaki BoÄŸazlara ait hükümlerin deÄŸiÅŸtirilmesini istedi. Bunun üzerine Ä°sviçre'nin Montrö ÅŸehrinde bir konferans toplandı. Ve 20 Temmuz 1936'da Montrö AntlaÅŸması imza edildi. Montrö AntlaÅŸmasının esas maddeleri ÅŸunlardır:

      1-BoÄŸazlar kayıtsız ÅŸartsız Türk hükümranlığına bırakılacak, tahkimat yapmak hakkı tanınacaktır.
      2-Barış zamanında her devletin ticaret gemileri serbestçe geçebilecek, buna mukabil savaÅŸta ve barışta asker ve sivil hava kuvvetlerinin geçmesine müsaade edilmeyecektir.
      3-SavaÅŸ zamanında eÄŸer Türkiye tarafsız kalmışsa ticaret gemileri geçebilecektir.
      4-Barış zamanında denizaltı gemileri müstesna olmak ÅŸartıyla savaÅŸ gemileri on beÅŸ gün evvel Türkiye Hükümetine haber verecek, gidecekleri yer, isim, tip ve adetleri bildirilecek ve uçak kullanmamak ÅŸartıyla BoÄŸazlardan geçebileceklerdir.
      5-EÄŸer Türkiye savaÅŸa girmiÅŸse yalnız tarafsız devletlere mensup ticaret gemileri, düşmana hiç bir surette yardımda bulunmamak ÅŸartıyla gündüzün serbestçe geçebileceklerdir.

      Not : Montrö AntlaÅŸması yirmi yıl süreyle yürürlükte kalacak, beÅŸ yılda bir gözden geçirilecektir.

      Montrö Konferansında Türk tezinin iyi savunulmuÅŸ olması ve Türk isteklerinin meÅŸruluÄŸu, BoÄŸazlar üzerinde kayıtsız ÅŸartsız Türk egemenliÄŸinin kurulmasını saÄŸlamıştır.