RUSYA Ä°LE Ä°LÄ°ÅžKÄ°LER 
 


      Musul AntlaÅŸmazlığı, Türkiye ile Ä°ngiltere'yi karşı karşıya getirmiÅŸ olmasına karşılık, Türkiye ile Sovyet Rusya'yı da birbirine yakınlaÅŸtırmıştır. Sovyet Rusya'nın Türkiye'ye yakınlaÅŸmasına, Locarno AntlaÅŸmaları ile Almanya'nın Batılılar safında yer almasından duyulan endiÅŸe neden olmuÅŸtur. Bu yakınlaÅŸma, Paris'te 17 Aralık 1925 tarihli Türk-Sovyet Dostluk ve Saldırmazlık AntlaÅŸması'nın imzalanması sonucunu doÄŸurmuÅŸtur.

      Dostluk ve Saldırmazlık AntlaÅŸması'ndan sonra, Türk DışiÅŸleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras'ın Odesa'yı ziyareti, Türk-Sovyet iliÅŸkilerinin geliÅŸmesine vesile olmuÅŸtur. Bu yakınlık, Sovyetleri, toplanmakta olan silahsızlanma konferansına Türkiye'nin katılmasını teklif etmeye kadar götürmüş ve böylece Türkiye, Lozan'dan beri ilk defa uluslararası iÅŸbirliÄŸine çaÄŸrılmıştır.

      Yeni Türkiye'nin Batılı devletlerle AntlaÅŸmazlıklarını bir çözüme vardırması, AntlaÅŸmazlıkları halletmesi ve Batılı devletlerle iyi iliÅŸkiler kurması, Rusya'da iyi karşılanmamıştır. Türkiye'deki komünist hareketine karşı daha dikkatli ve hassas davranmıştır. Sovyetler, Türk Hükümeti'nin komünizm aleyhine aldığı sert tedbirleri ÅŸiddetli bir tepki ile karşılamıştır.

      1930'dan 1938'e kadar, Türk-Sovyet iliÅŸkileri dostane bir ÅŸekilde yürüdü. Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne giriÅŸi önceleri Sovyetler tarafından istenmedi. Daha sonra, Sovyetlerin Milletler Cemiyeti'ne girmesi hususunda, Türkiye'nin giriÅŸimi ve tecavüzün tarifi hakkındaki antlaÅŸmalara her iki devletin de katılmaları dış politikada iÅŸbirliÄŸini saÄŸlamıştır. Montreux Konferansı ve bu konferans sonunda imzalanan Montreux BoÄŸazlar SözleÅŸmesi, Türk-Sovyet iliÅŸkilerinde ayrılığın ilk adımını teÅŸkil etmiÅŸtir. Montreux'de kabul edilen yeni sistem, Sovyetler bakımından yetersiz görülmüştür. Montreux Konferansı, Türkiye'nin, Rusya ve Ä°ngiltere ile olan iliÅŸkilerinde yeni geliÅŸmelerin baÅŸlangıcı olmuÅŸtur. BoÄŸazlar SözleÅŸmesi ile Türkiye Ä°ngiltere'ye yaklaÅŸmıştır. Bunda Türkiye'nin kendi güvenliÄŸinin rolü olduÄŸu gibi, Sovyetlerin kendi rejimlerini Milli Mücadele'nin başından itibaren Türkiye'de uygulamak hususunda izledikleri politikanın da önemli rolü olmuÅŸtur. 1930-1938 devresi arasında Türkiye'nin dış politikasında Milletler Cemiyeti'ne giriÅŸi, Balkanlarda barış ve güvenliÄŸi temine yarayan Balkan Antantı'nı tesis etmesi ve keza Orta DoÄŸu'da barış ve güvenlik amili olarak Sadabad Paktı'nı imzalaması ve bilhassa Türkiye'yi hayati bakımdan ilgilendiren BoÄŸazlar ve Hatay meselelerini barışçı yollarla halletmesi baÅŸarılı adımlar olarak tarihe geçmiÅŸtir.