ÅžAPKA, KILIK VE KIYAFET DEVRÄ°MÄ° 
 


      Osmanlı Ä°mparatorluÄŸunda belli ve birleÅŸik bir kıyafet yoktu. Memurların, din adamlarının kendilerine göre kıyafetleri bulunuyordu. Halkın ise türlü biçimde kıyafetleri vardı. Mahmut II. devrinde memurlarla askerlerde kıyafet birliÄŸini saÄŸlamak maksadıyla deÄŸiÅŸiklik yapıldı. Memurlar için setre ve pantalon kabul edildiÄŸi gibi yine memurlar ve askerlere kavuk yerine fes giydirildi. O zaman ÅŸeyhülislam baÅŸta olmak üzere bütün ulema fes giymenin ÅŸer'an caiz olmadığını ileri sürerek karşı koymuÅŸlardı. Halkın her sınıfı istediÄŸini başına giymekte özgürdü. Ä°lmiye sınıfı sarıklı fes, tarikattan olanlar türlü biçimde külahlar, halktan bazı kimseler de fes kalpak, keçe külah kullanıyorlardı.

      1903 yılında Abdülhamit II. süvari ve topçu askerlerine kalpak giydirmek istediÄŸi vakit, ulema bu defa da kalpak giyilmesine karşı geldi. Esasında ne fesin, ne de diÄŸer kıyafet unsurlarının din ve milliyetle hiç bir ilgisi yoktu. Ulema yenilikten korktuÄŸu için dini çıkarlarını alet ederek karşı geliyordu.

      Cumhuriyet devrinde Atatürk, Batı medeniyetinin bir bütün olarak alınmasına taraftar olduÄŸundan medeni kıyafetin kabulünü zaruri buluyordu. 24 AÄŸustos 1925'te Kastamonu'ya giden Atatürk elinde bir panama ÅŸapka ile otomobilden indi ve halkı selamladı. Kastamonu ve Ä°nebolu'da söylediÄŸi nutuklarda kıyafetimizin deÄŸiÅŸtirilmesi gereÄŸinden şöyle bahsetmiÅŸtir:

      "Biz her noktai nazardan medeni olmalıyız. Fikrimiz, zihniyetimiz, tepeden tırnaÄŸa kadar medeni olacaktır."

      "Mllite vazıh olarak bilmelidir ki; medeniyet öyle kuvvetli bir ateÅŸtir ki ona bigane kalanları yakar, mahveder. İçinde bulunduÄŸumuz medeni ailede layık olduÄŸumuz mevkii bulacak ve onu muhafaza ve i'la edeceÄŸiz. Refah, saadet ve insanlık bundadır."

      Atatürk'ün Kastamonu gezisinden Ankara'ya dönüşünde kendisini karşılamaÄŸa gelen halkın çoÄŸu ÅŸapkalıydı. Ertesi gün Atatürk'ün baÅŸkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu bir kararla ÅŸapka giyilmesini bütün memurlar için zorunlu kıldı. Büyük Millet Meclisi 25 Kasım 1925'de ÅŸapkanın bütün milletçe giyilmesi meselesini görüştü ve Åžapka Kanununu kabul etti. Åžapkanın kabulü ile Türk ulusunu medeni uluslardan ayıran ÅŸekle ait özelliklerden en önemlisi kaldırılmış oldu.

      Din adamlarının kıyafeti: Osmanlı Ä°mparatorluÄŸunda medrese ulemasının özel bir kıyafeti vardı. Ulema siyah cübbe ve ÅŸalvar giyer, başına beyaz sarık sarardı. Sarıklı din adamlarının halk üzerinde oldukça kuvvetli manevi bir etkisi vardı. Zamanla dini vazifeleri olmayan bazı kimseler de sarığın bu nüfuzundan istifade etmeÄŸi düşündüler ve sarık sarmaÄŸa baÅŸladılar. Bu kimseler sarığın gölgesine sığınarak ve dini türlü maksatlarına alet ederek halkı soymaÄŸa baÅŸladılar. Atatürk bu noktaya deÄŸinerek demiÅŸtir ki:

      "..Millete hatırlatmak isterim ki, laubaliliÄŸe müsaade etmek asla caiz deÄŸildir. Herhalde salahiyet sahibi olmayan bu gibi kimselerin muvazzaf olan zevat ile aynı kisveyi taşımalarındaki mahzuru hükümetin nazarı dikkatine koyacağım."

      Ä°slam halkını aydınlatmak ve doÄŸru yola sevk etmek için birçok tarikatlar kurulmuÅŸtu. Bu tarikatların ÅŸeyhleri, derviÅŸleri ve müritleri vardı. Bunlar tekkelerde oturur, ayin yapar, zikrederlerdi. Tekke adamları hiç bir iÅŸ yapmazlar, halktan saÄŸladıkları gelir ile geçinirlerdi. Bunlar bazen nüfuzlarından istifade ederek halkı hükümete karşı ayaklanmaya teÅŸvik ederlerdi. Nitekim Åžeyh Sait ayaklanması, hükümetin çalışmalarını çıkarlarına zararlı bulan Åžeyh Sait ve müritlerinin tarikat nüfuzlarını siyasete alet ederek çıkardıkları bir ayaklanmadır.

      Atatürk, bu parazit ve gerici zümrenin kaldırılması gereÄŸini nutuklarından şöyle belirtmiÅŸtir:

      "Biz medeniyetin ilim ve fenninden kuvvet alıyoruz, ona göre yürüyoruz. BaÅŸka bir ÅŸey tanımıyoruz. Tekkelerin gayesi halkı meczup ve aptal yapmaktır. Halbuki, halk, meczup ve aptal olmamaÄŸa karar vermiÅŸtir."