SERBEST CUMHURÄ°YET FIRKASI 
 


     Atatürk, halkın genel eÄŸilimlerini yakından izlemek ve milletin her an nabzını yoklamak istiyordu. Bu amaçla çok partili rejimin yerleÅŸmesini istemiÅŸti. Eski ve kendisine pek baÄŸlı arkadaşı, o sıra da Paris Büyükelçisi olarak hizmet gören Ali Fethi (Okyar) Beyi yeni bir parti kurmakla görevlendirmiÅŸtir. Mustafa Kemal PaÅŸa, Ali Fethi Bey'e, "Bir parti kur, başına geç ve düşüncelerini Mecliste müdafaa et. Bu suretle particilikten beklenen faydayı da temin etmiÅŸ olursun" dedi.

     Böylece Serbest Cumhuriyet Fırkası Atatürk'ün arzusu ile çok partili hayata kavuÅŸmak için 12 AÄŸustos 1930'da kuruldu. Atatürk, Fırka BaÅŸkanı Ali Fethi Bey'e yazdığı 11 AÄŸustos 1930 tarihli mektupta, "ReisicumhurluÄŸun uhdeme teslim eylediÄŸi yüksek ve kanuni vazifeleri Hükümette olan ve olmayan fırkalara karşı adilane ve bitarafane ifa edeceÄŸime ve laik Cumhuriyet asası dahilinde fırkanızın her türlü faamileü cedelarmadırır sid ergele guramayacağını emniyet edebilirsiniz" diyerek talimat vermiÅŸtir. Serbest Cumhuriyet Fırkası liberazmi savunan bir muhafelet partisi olarak siyasi mücadeleye girdi. Programına göre parti, Cumhuriyetçilik, milliyetçilik ve laiklik esaslarına baÄŸlı kalacaktı. Parti ayrıca seçimlerin tek dereceli olmasını ve kadınların siyasi haklara sahip olmasını da savunmuÅŸtur. Parti genellikle Cumhuriyet Halk Fırkası'nın devletçi görüşüne karşı liberalizmi savunuyordu.

     Serbest Cumhuriyet Fırkası süratle geliÅŸti. Fethi Bey'in Ege gezisi, halkın hükümet, devrimler ve laiklik aleyhine gösteri yapmalarına vesile oldu. Bütün tedbirlere raÄŸmen gericilik yeniden tehlikeli hüviyeti ile ortaya çıktı. Partiye girenleri kontrol mümkün olamıyordu. Partiye girenler gerici ve tutucu koyu bir propagandaya giriÅŸtiler. Fesin tekrar giyileceÄŸini, tekkelerin açılacağını, Arap harflerinin kullanılacağını söylemekten ve hatta Mustafa Kemal PaÅŸa aleyhine konuÅŸmaktan çekinmediler.

     Fethi Bey'in de kontrolünden çıkan olaylar, onu Mustafa Kemal PaÅŸa ile karşı karşıya getirmiÅŸtir. Pek kısa bir zaman yaÅŸayabilmiÅŸ olan Serbest Cumhuriyet Fırkası zamanında genel ve ara seçimler yapılmamış belediye seçimleri yapılmışsa da bu seçimler büyük çoÄŸunlukla Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından kazanılmıştır. Mecliste belediye seçimlerinde baskı yapıldığı iddia edilerek hükümet eleÅŸtirilmiÅŸtir. Bu münakaÅŸalar, çok sert bir mücadele halini almıştır. Nihayet Serbest Cumhuriyet Fırkası, 18 Aralık 1930 tarihinde kendi kendini kapatmıştır. Fırkanın kendi kendini feshettiÄŸini bildiren belgede, Partinin Gazi Hazretleriyle (Atatürk) siyasi yönden karşı karşıya gelmek durumunda kalabileceÄŸi endiÅŸesi, feshin önemli sebebi olarak belirtilmiÅŸtir.