Ahmed b. Tulun
 
 

       Ahmed bin Tulun'un Fuslat'a ulaÅŸmasıyla Müslüman Mısır tarihinde yeni bir devir baÅŸlıyordu. Ancak o Mısır'da hakimiyeti ele geçirmek ve nüfuzunu bütün ülkeye yaymak istediÄŸi zaman bazı engeller ile karşılaÅŸtı. Ahmed'in karşılaÅŸtığı en büyük güçlük malî hususlarda oldu. Mısır'ın maliyesi bu sırada kuvvetli ve usta bir maliyeci olan Ahmed bin Müdebbir'in elinde idi ve o Ahmed bin Tulun'a muhalefete kalkışmıştı. Ahmed bin Tulun, Ä°bn-i Müdebbir ile dört yıl süreyle yaptığı mücadeleyi kazanmaya ve onu Suriye'ye uzaklaÅŸtırmaya muvaffak oldu. Artık Ahmed Mısır'da malî bağımsızlığa da sahipti. Öte taraftan Bayıkbeg Haziran 870'te öldürülmüş ve Mısır ıkta'ı Ä°bn Tulun'un kayınpederi Yarcuh el-Türkî'ye geçmiÅŸti. Yarcuh, damadı Ä°bn Tulun'a Berka ve Ä°skenderiye'nin idaresini de verdi. Böylece bütün Mısır onun hakimiyeti altına girdi.



      Yine 870 yılında Abbasî halifesi, el-Mu'temid oldu. El-Mu'temid tahta geçtikten biraz sonra idarî iÅŸlerinin büyük bir kısmını kardeÅŸi el-Muvaffak'a bıraktı. Abbasî halifesi daha sonra 20 Temmuz 875'te oÄŸlu Cafer'i "el-Muvaffız" lakabıyla veliahd tayin etmiÅŸ ve batı eyaletlerinin valiliÄŸini ona vermiÅŸti. Ondan sonra el-Muvaffak'ı da ikinci veliahdlığa ve doÄŸu eyaletlerinin valiliÄŸine tayin etti. Böylece Mısır, Cafer'in hakimiyeti sahasına giriyordu. Ancak Ahmed b. Tulun, Mısır'da hüküm sürmekte olduÄŸundan burada gerek halîfenin ve gerekse oÄŸlunun sözü geçmemekte idi. El-Muvaffak ise usta idareciliÄŸi ve kabiliyeti sayesinde kısa zamanda devlette hakikî hükümdar durumuna gelmiÅŸti ve onu Ahmed b. Tulun ile çatışması kaçınılmazdı.

      Ahmed b. Tulun ise bu olaylar olurken BaÄŸdad'a gidecek olan haracı muntazam bir ÅŸekilde azaltarak ve sınırlandırarak büyük bir servet toplamıştı. Aynı zamanda o çeÅŸitli fırsatlardan yararlanarak Türk ve Sudanlı esirlerden iyi talim görmüş tam teçhizatlı bir ordu meydana getirdi. Saltanat naibi el-Muvaffak ile Ahmed bin Tulun arasındaki çatışma, el-Muvaffak'ın doÄŸudaki zenci isyanları ve Saftarîler ile uÄŸraÅŸması sebebiyle patlak verdi. El-Muvaffak, kendi hakimiyeti sahasında olmamasına raÄŸmen, bu sırada Mısır hazinesini de kendi imkânları için kullanmak istedi ve Ä°bn Tulun'a elçi göndererek para istedi.

      Öte taraftan Halife Mu'temid kardeÅŸi el-Muvaffak'tan korkarak bizzat Ahmed'e mektup yazmış, istenilen paranın kendisine gönderilmesini istemiÅŸti. Buna raÄŸmen Ahmed b. Tulun, el-Muvaffak'a 1.200.000 dinar göndererek onunla uzlaÅŸmayı tercih etti. Ancak Muvaffak bu parayı yetersiz bularak daha fazlasını istedi. Ahmed'in bu isteÄŸi sert bir ÅŸekilde reddetmesi, aradaki anlaÅŸmazlığı ÅŸiddetlendirdi. El-Muvaffak bu durumda onu azletmeye karar verdi ve yerine Suriye valisi Amacur'u tayin etti. Fakat bu karar tatbik edilemedi. Amacur el-Türkî 877/878 yılında öldüğü zaman Ahmed b. Tulun kolayca Suriye'yi ele geçiriyordu.

      Ancak onun bu zafer sevinci Mısır'da vekil olarak bıraktığı oÄŸlu Abbas'ın isyanıyla yarıda kalmıştı. Abbas, 879 tarihinde Mısır'ı terketmiÅŸ ve Berberîleri para kuvvetiyle elde ederek yeni bir devlet kurmak istemiÅŸti. Ahmed b. Tulun Mısır'a dönerek bu isyanı bastırdı, artık o Mısır ve Suriye'nin hakimi idi, paralar üzerine Halifeden sonra kendi adını da bastırmıştı. Ahmed b. Tulun ile el-Muvaffak arasında düşmanlık 882'de Tulunîlerin Suriye valisi Lu'lu'nun el-Muvaffak tarafına geçmesiyle son haddine ulaÅŸtı. Ahmed, buna karşılık olmak üzere Muvaffak'ın baskısı altında bulunan Halife Mu'temid'i yanına gelmesi için ısrarla davet etti. O belki de Halifenin gelmesiyle saltanat naibliÄŸini ele geçirerek kendi devletini bütün Abbasî imparatorluÄŸu'nun merkezi yapmayı ümid ediyordu.

      Neticede Halife, Ahmed b. Tulun'un yanına gitmeye karar vererek Samarra'dan harekete geçti (882 Kasım ayı sonları). Ancak o Musul'a ulaÅŸtığı zaman el-Muvaffak'ın emriyle Ä°shak bin Kundacık tarafından Samerra'ya dönmeye mecbur edildi. El-Muvaffak bununla da yetinmedi, Halife'yi Ä°shak b. Kundacık'ı Mısır ve Suriye valisi tayin etmesi için zorladı. Ancak bu tayin hiç bir netice vermedi. Buna karşılık Ahmed de kendisine katılan fakihlerin fetvasıyla Åžam'da el-Muvaffak'ın azlini ilan etti. Daha sonra gerek Ahmed ve gerekse el-Muvaffak hakim oldukları ülkelerin minberlerinde birbirlerine lanetler yaÄŸdırmakla yetindiler. Nihayet bir süre sonra iki taraf arasında barış görüşmelerinin baÅŸladığı sırada, Ahmed b. Tulun kuzey Suriye'ye tertiplediÄŸi bir seferde hastalanarak öldü (10 Mayıs 884).