MUSTAFA KEMAL PAÅžA'NIN Ä°STANBUL'A GELMESÄ°
 


     Tarihin ilginç bir rastlantısı olarak, M. Kemal PaÅŸa 13. Kasım 1918 günü HaydarpaÅŸa'da Adana treninden inip, vapurla Ä°stanbul yakasına geçmek isterken, Ä°tilaf Devletleri'nin 60 parçalık büyük filosu da, Çanakkale SavaÅŸları'nda geçemedikleri Çanakkale BoÄŸazı'nı geçmiÅŸler ve Ä°stanbul'da demir atıyorlardı. Tüm halkın, Hükümetin ve PadiÅŸah'ın umutsuzluk içinde bulunduÄŸu bu manzara karşısında M. Kemal PaÅŸa hiç yılgınlık göstermeyerek "geldikleri gibi giderler" diyerek, daha o gün, kurtuluÅŸ inancını belirtmiÅŸti. Fakat Ä°zzet PaÅŸa birkaç gün önce Sadrazamlıktan istifa etmiÅŸ bulunuyordu. Oysa M. Kemal PaÅŸa, Ä°zzet PaÅŸa kabinesinden çok ÅŸey umuyordu. Adana'dan çektiÄŸi telgrafda Harbiye Nazırlığı'nın kendisine verilmesini istemiÅŸti. Gerçekten de Ä°zzet PaÅŸa bu makama hiç kimseyi atamamıştı. KuÅŸkusuz Mondros AteÅŸkesi hükümlerinin uygulandığı bir dönemde M. Kemal PaÅŸa gibi birisi Harbiye Nazırı olsa idi, orduların terhisi, silah ve cephanenin teslimi, stratejik noktaların denetiminin Ä°tilaf askerlerine bırakılması gibi birçok ÅŸey yapılmaz ve daha baÅŸlangıçtan kurtuluÅŸ için büyük üstünlük saÄŸlanabilirdi. M. Kemal PaÅŸa Ä°stanbul'a gelir gelmez Ä°zzet PaÅŸa ile görüşerek, istifanın yerinde olmadığını, kurulmak üzere olan Tevfik PaÅŸa kabinesinin güven oyu almasını engelleyip, yeniden Ä°zzet PaÅŸa'nın Sadrazam olması görüşünde olduÄŸunu belirtti. Bunu gerçekleÅŸtirmek isteyen M. Kemal PaÅŸa, Meclis-i Mebusan'da, Tevfik PaÅŸa'nın güvenoyu almaması için giriÅŸimlerde bulundu. Fakat sonuç alamadı. Bu giriÅŸimden umutsuz kalınca, PadiÅŸah Vahdettin ile birkaç kez görüşerek düşüncelerini anlamak ye yol göstermek istedi. Fakat PadiÅŸah ona bu fırsatı vermedi. PadiÅŸah'ın yalnız kendini, tahtını düşündüğünü, ülkenin içinde bulunduÄŸu durumu görmekten, aciz davranışları ve sözleri karşısında, M. Kemal PaÅŸa, Meclis'in dağıtılması sebebiyle meÅŸru yollardan mücadele olanağı kalmadığını gorünce bir ihtilal ile PadiÅŸah ve Hükümeti devirmek için arkadaÅŸlarıyla görüşmelerde bulundu. Fakat bundan da bir sonuç çıkmayacağı görüşüne varılarak vazgeçildi. M. Kemal PaÅŸa Ä°stanbul'a geldikten sonra yerleitiÄŸi Perapalas'ta basın ve yabancılarla da görüşmelerde bulundu. 16 Kasım 1918 tarihinde, Vakit, Zaman ve Minber gazeteleri yazarlarıyla yaptığı konuÅŸmada, kuvvetli olmayı "Manen, ilmen, fennen, ahlaken kuvvetli olmak demektir. Askeri kuvvet en son da gelir. Yukarıda sayılan meziyetler bir millette mevcud deÄŸilse, bu milletin fertlerinin enson silahlarla donatılmış olması hiç bir ÅŸey ifade etmez." biçiminde yorumlayarak, ileriki yılların Türkiyesi ve Türk Ulusu için görüşlerini de dile getirdi. M. Kemal PaÅŸa ayrıca Minber Gazetesi'ne de ortak olarak görüşlerini açıklamaya çalışıyordu. Meclis ve PadiÅŸah'dan umudunu kesen, ihtilal giriÅŸiminin de iÅŸgal kuvvetleri dolayısıyla bir iÅŸe yaramayacağını gören M. Kemal PaÅŸa, "Uygun bir zaman ve fırsatta Ä°stanbul'dan kaybolmak, basit bir tertiple Anadolu içine girmek, bir süre isimsiz çalıştıktan sonra, bütün Türk Ulusu'na felaketi haber vermek" kararına vardı. Bu arada ÅžiÅŸli'de bir eve taşınan M. Kemal PaÅŸa, Ali Fuat PaÅŸa, KazÅŸm Karabekir PaÅŸa ve Ä°smet Beyler ile sık sık görüşerek, ileride yapılacak Bağımsızlık Mücadelesi'nin esaslarını saptamaya çalıştılar. Bu sırada K. Karabekir PaÅŸa da 15. Kolordu Komutanlığı'na atanmak üzereydi. Ali Fuat PaÅŸa da izinli geldiÄŸi Ä°stanbul'dan ayrılıp Ankara'ya Kolordusu'nun başına dönecekti. Bundan da yararlanarak ÅŸu esaslary saptadılar.

     l-Terhis iÅŸlemi hemen durduralacak

     2-Cephane ve silahlar düşmana teslim edilmeyecek

     3-Genç ve enerjik komutanların iÅŸ başına getirilmesi saÄŸlanacak

     4-Ulusal DireniÅŸe taraftar yöneticilerin deÄŸiÅŸtirilmemesine çalışılacak

     5-Particilik mücadelesine engel olunacak ve "Halkın morali" yükseltilecekti.

     Ali Fuat PaÅŸa ile bu esasları saptayan M. Kemal PaÅŸa'nın, Ali Fuat PaÅŸa'ya da ayrıca "Kolorduna hakim ol etrafına güven ver hele halk ile yakından temas et."diye öneride bulunması, O'nun yapılacak mücadele için halka dayanmak istediÄŸini açıkça göstermektedir. Ayrıca Kazım Karabekir PaÅŸa ile yaptığı görüşmelerde DoÄŸu Anadolu'da bazı vatanperver dernekler kurulduÄŸuna deÄŸinerek bunlarla iliÅŸki kurulması gereÄŸinden söz edilmiÅŸti. Kazım Karabekir PaÅŸa da kendisini ordunun başına geçmek üzere Anadolu'ya davet etmiÅŸti. Kulağından hasta olan M. Kemal PaÅŸa, iyileÅŸir iyileÅŸmez kendisine katılacağını belirtmiÅŸti. Nitekim kısa bir süre sonra 1919 Nisan başında kulağından ameliyat oldu. Ä°smet Bey'i de bu toplantılara çağıran M. Kemal PaÅŸa Anadolu'ya geçmek, milleti uyandırmak, kurtuluÅŸ çarelerini orada aramak amacında olduÄŸunu açıkladıktan sonra, Anadolu'ya geçmek için en güvenilir yolun hangisi olduÄŸunu göstermesini istedi. Görülüyor ki M. Kemal Anadolu'ya geçmek için Nisan 1919'da kararını vermiÅŸ ve bu giriÅŸimlerini gösteriyordu. Türk Ulusu'nun kadere boyun eÄŸmeyeceÄŸini görmüştü. Paris Barış Konferansı'nda Türkiye'nin paylaşılması, Ä°zmir'in Yunanistan'a verileceÄŸi ve doÄŸu da bir Ermenistan kurulmak istendiÄŸi anlaşılınca ülkenin vatanperverleri kendi yörelerinin kurtuluÅŸu amacıyla "Müdafaa-i Hukuk" dernekleri kurarak çalışmaya baÅŸlamışlardı. Mustafa Kemal PaÅŸa ulusun, bu teÅŸkilatsız ve baÅŸsız olarak yaptığı çabaları görerek, ulusun başına geçerse neler yapabireceÄŸini anlamıştı.