LÄ°DYA UYGARLIÄžI
(M.Ö. 700-300) 
 


       Batı Anadolu’da Gediz ve Küçük Menderes yörelerinde oturan bu halkın nereden geldiÄŸi kesin olarak belirlenememiÅŸtir. Antik dönem yazarları onların güneydeki Karyalılar ile kuzeydeki Mysialılar ve Frigler ile akraba olduklarını söylerler. Hint-Avrupa karakterli bir dilleri olan Lydialıların Batı Anadolu’da M.Ö. 2. binyılın ikinci yarısından itibaren varoldukları kabul edilmektedir

       Lydia’nın parlamasının nedeni bölgede bulunan altın madenleriydi. Bu madenin M.Ö. 7. yüzyılın başından beri Sardes’te iÅŸletilmeye baÅŸlaması Lydia’lıları zenginleÅŸtirmiÅŸ ve güçlendirmiÅŸti. Lydia’nın Anadolu’daki uygarlığa katkısı daha çok ekonomi dalında olmuÅŸtur. Altın sikkeler basarak ticaretteki deÄŸiÅŸ-tokuÅŸ usulünü deÄŸer ekonomisine çevirmiÅŸlerdir. Lydia tarihinin bazı dönemlerinde Frigleri de yıkan Kimmerlerin saldırısına uÄŸradı ve Sardes kenti Kimmerlerle birlikte yine göçebe bir topluluk olan Trerler tarafından da yaÄŸmalandı. Ayrıca Medler ve Perslerle de çeÅŸitli kez savaÅŸlar yapmışlardır. M.Ö. 28 Mayıs 585 günü Medlerle yapılan savaÅŸ sırasında güneÅŸ tutulması meydana gelmiÅŸ ve savaÅŸ böylece sona ermiÅŸtir. Lydia devletine son veren Pers kralı Kyros olmuÅŸtur.

       Lydia soyluları ölülerini, Friglerdeki gibi tümülüslere gömüyorlardı. Bu tümülüsler Sardes’in kuzeyinde Marmara Gölü kıyısında yer alırlar. Bunlardan 355 m. çapında ve 61 m. yüksekliÄŸindeki tümülüs Anadolu’daki en yüksek yığma mezar örneÄŸidir.

       Ã‡ok zengin olan Anadolu mozayiÄŸinde sözü edilmesi gereken ve bugün de izlerine rastladığımız baÅŸka uygarlıklarda vardır. Demir Çağında incelenmesi gerekenler arasında Karia ve Lykia uygarlıklarını sayabiliriz. Hint-Avrupa ailesinden olan dilleri Hitit öncesi ögeler taşımaktadır. Karialıların daha önceleri Batı Anadolu’da yerleÅŸmiÅŸ oldukları bilinen Leleglerden, Lykia’lıların ise Luvilerden geldikleri sanılmaktadır. Lykia uygarlığının en özgün örnekleri arasında kayalara oyulmuÅŸ anıtlar yer almaktadır.

       Lydia devletinin M.Ö. 546 yılında son bulmasıyla Ä°ranlılar Ege Denizi kıyılarına kadar tüm Anadolu’yu ellerine geçirdiler. Pers egemenliÄŸi M.Ö. 333 yılına deÄŸin sürdü. Bu dönemden sonra yerli kültür geliÅŸiminin yerini Batıdan gelen yeni etkiler ve bunun sonucunda ortaya çıkan bir kültür almaya baÅŸladı