AZINLIKLAR VE AZINLIK DERNEKLERÄ°
 


     Azınlıkların, özellikle Rumlar'ın Ä°stanbul'a Ä°tilaf kuvvetlerinin geliÅŸinden sonra taÅŸkın davranışlarından söz etmiÅŸtik. Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu çöktüğüne göre "Büyük Yunanistan"ı gerçekleÅŸtirmek olanağı doÄŸmuÅŸtu. 1814 yılında kurulmuÅŸ bulunan "Etniki Eterya" DerneÄŸi "Megalo Ä°dea" için çalışmış ve 1829'da Yunanistan, Ä°ngiltere, Fransa ve Rusva sayesinde bağımsızlığını kazanmış ve Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu'nun çöküş döneminde her fırsattan yararlanarak topraklarını geniÅŸletmiÅŸti. Girit baÅŸta olmak üzere Ege Adaları'nı Batı Anadolu Adaları'nı ve Balkan Savaşı'nda da Selanik dahil Makedonya'nın büyük bir kısmını ele geçirmiÅŸti. Girit Adası'nı Yunanistan'a kazandıran Yunan BaÅŸbakanı Venizelos Paris Barış Konferansı'nda Ä°zmir baÅŸta olmak üzere bütün Batı Anadolu'yu Yunanistan'a katmak için uÄŸraşırken, Trakya ve "Bizans'ın eski baÅŸkenti Ä°stanbul" üzerindeki emellerini de saklamıyordu. Ä°stanbul Rumlar'ın taÅŸkınlıklarının yanı sıra, gizli Rum dernekleri kurularak "Büyük Ideal" için çalışmaya baÅŸladılar. Bunların en önemlisi "Mavri Mira" (Kara Gün) idi.DoÄŸrudan Yunan Hükümeti'nin maddi ve manevi desteÄŸi ile bu dernek Fener Patrikhanesi aracılığı ile büyük destek bulmuÅŸtu. Rum okullarının izci örgütlerini de emrine alan dernek, Rumlar'ı silahlandırıp tedhiÅŸ hareketleri yapıyordu. Yunan Kızıl Haç'ı ve Göçmenler Komisyonu da bu dernekle çalışmakta idiler. Ä°stanbul ve Trakya'da birçok cinayet ve ırza geçme olayları yaparak tedhiÅŸ yaratan dernek, Ege ve özellikle Anadolu'da PontusçuluÄŸu destekliyordu. Patrikhane de Ä°stanbul'un Yunanistan'a verilmesi veya uluslararası bir yönetime konmasını Lloyd George'den istemiÅŸlerdi.

     Bu derneÄŸin yanı sıra, onun desteÄŸini gören diÄŸer bir dernek "Pontus DerneÄŸi" idi. Rize'den Ä°stanbul'a kadar uzanan kıyı ÅŸeridinde (özellikle merkez Samsun-Trabzon) olan yörede bir Pontus Devleti kurmak istiyordu. Samsun yöresindeki Rumlar'ın bir bölümü daha I.Dünya Savaşı içinde askere gitmeyip silahlanarak eÅŸkiyalığa baÅŸlamışlardı. AteÅŸkes'ten sonra ise örgüt daha da güçlendi. Rusya'dan getirilen göçmenlerle de sayıları arttı. Ä°tilaf Devletleri de bunları koruduÄŸu için olaylar büyüdü.(Ä°leride bu konudan iç ayaklanmalar bölümünde ayrıca söz edilecektir).

     Azınlıkların yıkıcı çalışmaları içinde önemli bir yeri de Ermeniler alıyordu. Mondros AteÅŸkesi'nin "Altı Ermeni Vilayeti" sözü, Ermenistan kurulması için önemli bir adımdı. Birinci Dünya Savaşı içindeki "Tehcir" olayı yüzünden Ä°tilaf Devletleri'nin ilgisini ve ÅŸimdi de koruyuculuÄŸunu kazandılar. Rumlarla da iÅŸbirliÄŸi yaparak güçlenmeye çalıştılar. Yalnız Ermeniler de Trabzon üzerinde hak iddia ediyorlardı. PadiÅŸah'ın Ermenilerin haksızlığa uÄŸramış oldukları biçimindeki beyanatı da, onlara güç verdi. Mavri Mira ile sıkı iliÅŸki kurdular. Tehcir suçlusu ilan edilen BoÄŸazlıyan Kaymakamı Kemal Bey'in Ä°stanbul Sıkı Yönetim Mahkemesi'nce mahkum edilip, 10 Nisan 1919'da idam edilmesi Ermeni'lere umut verdi. Haklarını ileri sürerek,30 Kasım 1918'de Ä°tilaf Devletleri'ne baÅŸvurarak tam bağımsız bir Ermenistan kurulmasını ve Ä°tilaf Devletleri ve Cemiyet-i Akvam'ın himayesini istediler. Patrik Zaven Efendi de Paris ve Londra'ya giderek Ermeni sorununu görüştü. 26 Åžubat 1919'da da "Onlar Konseyi"nde Ermeni isteklerini savunarak MaraÅŸ, Kilikya, Ä°skenderun ve "Altı Ermeni Vilayeti" ile Trabzon ilinin bir kısmını da içine alan büyük Ermenistan isteklerini ileri sürdüler. Ä°tilaf Devletleri silahlı kuvvetleri aracılığı ile de tehcir edildikleri topraklara dönmek istediler. Hiçbiri bu kuvveti vermeye yanaÅŸmadı. Suriye'den DoÄŸu Anadolu'ya böyle bir yolculuÄŸun sıkıntılarını ve Türk Ulusu'nun direnmesini göze almak gerekiyordu. Fakat BaÅŸkan Wilson Ermeniler'in savunucusu oldu. Fransız basını ise Kilikya, Ä°skenderun ve MaraÅŸ yöresinin Suriye'ye ait olduÄŸunu ileri sürdü. Fransız Hükümeti Kilikya ve Ä°skenderun üzerindeki isteklerini kabul etmemekle beraber, Anadolu'da nüfus üstünlüğüne sahip olduklarını ileri sürerek Barış Konferansı'na asılsız nüfus listeleri verdiler. Oysa Amerikan Ä°stihbarat Åžubesi BaÅŸkan Wilson'a 21 Ocak 1919'da verdikleri raporda, Ermeniler'in en çok bulundukları yerlerde bile ancak nüfusun % 30-35'ni oluÅŸturduklarını bildirdi. En son ve en gerçek Amerikan araÅŸtırması General Harbord tarafından 1919 yılı sonunda hazırlanmıştı. Hemen tüm DoÄŸu Anadolu'yu inceleyen Harbord, Ermenilerin hiç bir zaman çoÄŸunluk olmadığını bildirdi. Ä°ngiltere BaÅŸbakanı Lloyd George bile Ermeni isteklerini aşırı buluyordu. Buna raÄŸmen 14 Mayıs'ta Dörtler Konseyi'nin toplantısında A.B.D.,Ä°ngiltere, Fransa ve Ä°talya arasında kararlaÅŸtırılacak sınırlar içinde ve manda idaresi altında, Ermeniler'in azınlıkta olduklarını bildiÄŸi Akdeniz'den Karadeniz'e uzanan ve Ermeni isteklerini kapsayan topraklar üzerinde Ermenistan kurulmasını önerdi. Ermeniler'in isteklerinin bu derece ileri gitmesinde Ä°stanbul Hükümeti'nin sorumsuz ve aciz politikasının da etkisi vardı. Ä°stanbul Hükümeti Åžubat 1919'da Osmanlı Devleti sınırları içinde Ermeniler'e özerklik, hatta bazı yerlerde nüfus mübadelesi yapmayı önermiÅŸti. Fakat Ermeniler bağımsızlık istedikleri için bunu kabul etmemiÅŸlerdi. Çünkü Osmanlı Devleti'nin çaresizliÄŸini görüyor ve isteklerini büyük devletlere kabul ettirmeye çalışıyorlardı.

     Azınlıklar içinde Yahudiler de yüzyıllar önce Ä°spanya'dan katliamdan kaçıp, kendilerine kapılarını açan Türklere karşı Rumlarla iÅŸbirliÄŸine girdiler. Bütün Yahudiler olmamakla birlikte Hahamhane, Patrikhane ile birlikte çalışıyordu. "Alyans Ä°srailit" adlı Ä°stanbullu Yahudilere ait gençlik örgütü faaliyette idi.