Rusya-Japonya Savaşı 
 


      Rus-Japon savaşı Mançurya yüzünden ve Çin'de meydana gelen geliÅŸmeler neticesinde patlak vermiÅŸtir. 1894-95 savaşında Japonya'nın Çin karşısında gösterdiÄŸi üstünlük ve güç, Çin'de bir takım tepkilere sebep olmuÅŸtur. Çinli aydınlar da, ülkelerinin sömürgeleÅŸmeden kurtulmasını Japonya gibi Avrupa metodları ile kalkınmada gördüler. Aydınların baskısı ile Çin imparatoru bir takım reform hareketlerine giriÅŸti. Fakat bu çok kısa sürdü. Çünkü bu yenileÅŸme hareketlerine karşı bu kere muhafazakarlar tepki gösterdi.

      YenileÅŸmeye karşı bu tepki bir süre sonra yabancı düşmanlığına dönüştü. Bu düşmanlığın öncülüğünü de "Haklı Yumruklar" manasına gelen I Ho Chü'an adlı bir teÅŸkilat yapmaktaydı ki, Avrupalılar bu teÅŸkilata "Boxer"ler demiÅŸtir.

      1900 yılı Haziranında Boxer'ler ayaklandılar ve Avrupalıları öldürmeye baÅŸladılar. Hareket kısa zamanda geniÅŸledi. Bunun üzerine Avrupa devletleri ortak bir ordu kurup bunu Boxer'ların üzerine sevkettiler. Sonunda Boxer ayaklanması bastırıldı. Boxer ayaklanması sırasında Rusya da Mançurya'ya asker sevketti. Çünkü 1895'de Japonya'yı Liaotung'dan çıkardıktan sonra Rusya, Çin'le yaptığı anlaÅŸmalarla Mançurya'da demiryolu yapma ve yeraltı kaynaklarını iÅŸletme hakkı elde etmiÅŸti. Bu demiryollarını ve madenleri korumak için Rusya Mançurya'ya asker sevkediyordu.

      Bahanesi böyleydi. Gerçekte Rusya bu fırsattan ve karışıklıktan istifade edip Mançurya'ya iyice yerleÅŸmek istiyordu. Rusya'nın bu niyeti hem Japonya'yı hem de Ä°ngiltere'yi endiÅŸelendirdi. Bu sebeple bu iki devlet birbirine yaklaÅŸtı. Her ikisi de Rusya'dan, Mançurya'daki askerini geri çekmesini ve bu toprakları tekrar Çin'in egemenliÄŸine bırakmasını istedi. Rusya çekilmeyi kabul etmiÅŸ gibi görünüp, iÅŸi oyalama yoluna soktu. Bu ise en fazla Japonya'yı sinirlendirdi.

      Ä°ngiltere, Japonya'yı Rusya'nın üstüne saldırtmak için, 1902 Ocak ayında Japonya ile ittifak yaptı. Buna göre Japonya Rusya ile bir savaÅŸ yaparken, Rusya'ya baÅŸka bir devlet de yardım ederse, o zaman Ä°ngiltere de Japonya'nın yardımına gelecekti. Bu ittifaka raÄŸmen Japonya Rusya ile meseleyi anlaÅŸma yoluyla halletmek istedi. Mançurya'ya Rusya'nın, Kore'ye de kendisinin yerleÅŸmesini teklif etti ise de Rusya bunu kabul etmedi. Bu sefer Japonya, Rusyaya, Koreyi paylaÅŸmayı teklif etti. Rusya bunu da reddetti.

      Bunun üzerine Japonya 1904 Åžubatında Rusya'ya savaÅŸ ilan etmekten baÅŸka çare görmedi. SavaÅŸ 18 ay kadar sürmüş ve hem karada ve hem deniz muharebelerinde Rusya için tam bir hezimetle sonuçlanmıştır. Japonya Liaotung yarımadasına asker çıkarıp Rusya'yı kara muharebelerinde periÅŸan etti. Ayrıca Port Arthur limanındaki Rus donanmasına da ani bir baskın yapıp bu donanmayı da yoketti.

      Rusya bunun üzerine Baltık donanmasını Uzak DoÄŸu'ya gönderdi. Lakin Japonlar Tsushima BoÄŸazı'nda bu donanmayı da kıstırdılar ve tamamen yok ettiler. Neticede Rusya yenilgiyi kabul edip 1905 Eylülünde Portsmouth (Amerika'da) barışını imzaladı.

      Portsmouth barışı ile Rusya, Mançurya üzerinde elde ettiÄŸi bütün haklarını Japonya'ya devrediyor ve ayrıca Kore'nin de bağımsızlığını tanıyordu. 1910 yılında Japonya Kore'yi iÅŸgal edip burasını kendi topraklarına ilhak edecektir. Rus-Japon savaşının gerek Uzak DoÄŸu, gerek Avrupa politikası bakımından bir takım mühim neticeleri olmuÅŸtur.

      Uzak DoÄŸu politikası açısından şüphesiz en mühim netice, Japonya'nın, dünyanın bu bölgesinde büyük bir kuvvet olarak sivrilmesiydi. Japonya, Rusya karşısında elde ettiÄŸi kesin zafer ve büyük baÅŸarı ile, milletlerarası politikanın büyük devletleri arasındaki yerini almaktaydı. Bundan baÅŸka, bir yandan, Rusya'nın, Çin'e ait Mançurya toprakları üzerinde sahip bulunduÄŸu ekonomik hak ve imtiyazları aynen devralması ile bu topraklar üzerinde kurduÄŸu kontrol, öte yandan da, 1910 da Kore'nin bağımsızlığına son verip bu ülkeyi de kendisine ilhak etmesi ile, Japonya Asya kıtasına ayak basmış olmaktaydı. Bu ise, Japonya'nın önünde yeni emperyalizm ufukları açıyordu.

      Bundan sonra Japonya Asya'da geniÅŸlemeye çalışacak ve 1932 de Mançurya'yı ilhak ettiÄŸi gibi, 1937 de de Çin'i iÅŸgal etmek üzere harekete geçecektir. Kısacası, ÅŸimdi bir Uzak DoÄŸu devleti de, Uzak DoÄŸu'daki sömürgecilik faaliyetlerinin aktif unsuru haline geliyordu.

      Rus-Japon savaşının Uzak-DoÄŸu geliÅŸmeleri açısından bir üçüncü neticesi de, Asya'da sarı ırk milliyetçiliÄŸine bir güç ve hareketlilik, bir dinamizm ve hız kazandırmasıdır. Japonya diÄŸer sarı ırk milletlerine de örnek oluyor ve sarı ırkın da neler yapabileceÄŸini göstermiÅŸ oluyordu. Rus-Japon savaşının Avrupa politikası bakımından mühim neticesi ise, Rus politikasının cephe deÄŸiÅŸtirerek, Asya ve Uzak DoÄŸu'dan tekrar Avrupa'ya dönmesidir. Zira Kırım Savaşı yenilgisinden sonra faaliyetlerini Asya ve Uzak DoÄŸu'ya aktaran Rusya, ÅŸunu görmüştü ki, Asya'nın her tarafında Ä°ngiltere karşısına çıkmaktaydı. Ä°ran'da, Afganistan'da ve Tibet'te karşısında Ä°ngiltere'yi bulmuÅŸ ve onunla mücadele etmek zorunda kalmıştı. Mançurya üzerindeki mücadelede de, Japonya ile çatışma durumuna girmiÅŸ ve Japonya'nın arkasında da yine Ä°ngiltere yer almıştı.

      EÄŸer Ä°ngiltere Japonya'yı desteklememiÅŸ olsa idi, Japonya Rusya ile bir savaşı göze alamazdı. Hasılı, Rusya'nın Asya'daki ve Uzak DoÄŸu'daki faaliyetlerinin hepsinde Ä°ngiltere bir duvar gibi karşısına dikilmiÅŸ ve kendisini her yerde baÅŸarısızlığa uÄŸratmıştı. O halde Rusya dünyanın bu bölgesinde Ä°ngiltere ile olan anlaÅŸmazlıklarını sona erdirip, kendisinin geleneksel faaliyet alanı olan BoÄŸazlara ve Avrupa'ya dönmeliydi. Ä°ÅŸte bunun içindir ki, Japon yenilgisinin hemen arkasından Rusya 1907'de Ä°ngiltere ile bir anlaÅŸma yapıp, Üçlü Ä°tilaf'ın üçüncü halkasını meydana getirdi.

      Åžimdi Ä°ngiltere ile Rusya aynı safta bulunuyordu. Bu ise Rusya'nın BoÄŸazlar üzerindeki emellerinin gerçekleÅŸmesini kolaylaÅŸtıracaktı. Bundan dolayıdır ki, 1907'den sonra Rusya'nın ağırlığı Osmanlı Devleti üzerine çökecektir. Bir baÅŸka deyiÅŸle, Japonya'nın Rusya'yı yenmesi, Osmanlı Devleti'nin aleyhine bir durum ortaya çıkarıyordu. Japonya'nın Rusya karşısındaki baÅŸarısı, Çin'e de tesir etmiÅŸ ve bu ülkede de yeni geliÅŸmelerin ortaya çıkmasına sebep olmuÅŸtur. Bu geliÅŸmeler günümüze kadar uzanmıştır. Japonya'nın BatılılaÅŸma ile gerçekleÅŸtirdiÄŸi ilerleme ve bir büyük kuvvet olarak ortaya çıkması, Çin'de de bir kısım aydınları harekete geçirmiÅŸtir. Bunlardan Dr. Sun Yat Sen, bu yeni reformculuk hareketinin lideri olmuÅŸtur.

      Dr. Sun Yat Sen, kafasında oluÅŸturduÄŸu çaÄŸdaÅŸlaÅŸma düşüncesini, 1894-95 Çin-Japon savaşından sonra harekete geçirdi. Lakin 1904-1905 Rus-Japon savaşı ve Japonya'nın büyük zaferi bu hareketi daha da hızlandırdı. 1911 yılında Çin'de patlak veren ayaklanmalara askerler de katılınca, 1912 yılında Mançu hanedanı yıkıldı ve cumhuriyet ilan edildi. Lakin iktidarı askerler ele geçirdi. Dr. Sun deÄŸil.

      Askerler 1916 yılında tekrar imparatorluk ilan ederek bir general imparator oldu. Bu ise Dr. Sun'un mücadelesini daha da hızlandırdı. Dr. Sun Çin için kafasında oluÅŸturduÄŸu demokratik bir düzen düşünmekteydi. Bu arada, Mao Tse-tung ve arkadaÅŸları 1921 de Çin Komünist Partisi'ni kurdular. Åžimdi mücadeleye yeni bir unsur katılmış oluyordu.

      Dr. Sun Yat Sen'in ve o öldükten sonra Chiang Kai-shek'in liderliÄŸindeki Kuomintang Partisi ile Mao Tse-tung'un Komünist Partisi bazan birbirleriyle mücadele ederek, bazan da iÅŸbirliÄŸi yaparak, 1945 yılına geleceklerdir. Lakin 1945'de Ä°kinci Dünya Savaşı'nın sona ermesi ve Japonya'nın yenilmesi üzerine, komünistlerle Kuomintang milliyetçilerinin mücadelesi tekrar baÅŸlayacak ve mücadele 1949 Ekiminde Çin'de komünist rejimin kurulmasıyla kapanacaktır.