VÄ°ETNAM SAVAÅžI 
 


       Vietnam Savaşı denen ve 1965'de baÅŸlayıp 1973 yılı baÅŸlarına kadar sekiz yıl devam eden, Amerika'nın Kuzey Vietnam'la mücadelesi, Amerikan tarihi bakımından olduÄŸu kadar, savaÅŸ sonrası milletlerarası münasebetlerin geliÅŸmesi açısından son derece enteresan ve mühim bir hadise teÅŸkil eder.

       Vietnam savaşı, bir süper-devlet'in, 17 milyonluk bir küçücük ülkede bataklığa nasıl saplandığının da bir hikayesidir. Bu, aynı zamanda, ağır tabiat ÅŸartlarından iyi yararlanan bir gerilla taktiÄŸinin, en mükemmel konvansiyonel silahlar karşısındaki zaferinin de bir ifadesidir.

       Nihayet, 1861-1865'den beri, yani son yüz yıl içerisinde ilk defa, Amerikan halkı, manasız ve amaçsız bulduÄŸu bu savaÅŸ dolayısıyla federal hükümete karşı baÅŸkaldırmıştır. Amerika'nın Vietnam'a bulaÅŸması birdenbire olmamış, yavaÅŸ yavaÅŸ geliÅŸen bir politikanın neticesi olarak ortaya çıkmıştır.

       1954 Temmuzundaki Cenevre anlaÅŸmaları ile Laos, Kamboçya, Kuzey ve Güney Vietnam bağımsız devletler olmuÅŸlardı. Yalnız, 17'nci enlemin kuzeyinde bulunan Kuzey Vietnam'da Ho Chi Minh liderliÄŸinde bir komünist rejim bulunuyordu. Bu rejimin daha kuzeyinde ise Çin gibi bir komünist dev vardı. Onun da kuzeyinde, Sovyet Rusya gibi bir komünist süper-devlet bulunmaktaydı. Meseleye bu açıdan bakınca, Kuzey Vietnam Asya'daki büyük komünist blokun bir ileri ucu, bir ileri karakolu idi ve bu hali ile de bütün Hindiçini kıtası için muhtemel bir tehdit ve tehlike idi.

       Bu sebeple Amerika, 1954'den sonra Vietnam'da ve genel olarak Hindiçini'de Fransa'nın yerine geçti ve Asya komünist bloku ile SEATO üyelerinin meydana getirdiÄŸi anti-komünist güney-doÄŸu Asya arasında bir tampon teÅŸkil eden Güney Vietnam ile yakından ilgilenmeye baÅŸladı.

       Güney Vietnam'da 23 Ekim 1955'de yapılan bir referandumda Ä°mparator Bao Dai düşürüldü ve Vietnam'ın başına Ngo Dinh Diem geçti. Koyu bir komünist aleyhtarı olan Diem'i Amerika hemen 26 Ekimde tanıdı ve Diem de ilk günden itibaren Amerika'ya dayanma yoluna gitti. Diem 8-10 Mayıs 1957'de Amerika'yı ziyaret etti ve yayınlanan ortak demeçte, Çin'in de adı zikredilerek, bölgede komünizmin yıkıcı faaliyetlerini gittikçe arttırmakta olduÄŸuna dikkat çekildi.

       DiÄŸer taraftan, 1954 Cenevre anlaÅŸmalarına göre, Kuzey ve Güney Vietnam seçimler yoluyla birleÅŸtirilecekti. Seçimler 1956 yılında yapılacaktı. O zamanki genel kanaat odur ki, eÄŸer 1956 yılında seçimler yapılmış olsaydı, Ho Chi Minh Güney Vietnam'da da seçimleri kazanabilirdi. Bunu bildiÄŸi içindir ki, Güney Vietnam diktatörü, Katolik ve anti-komünist Diem bu seçimlere yanaÅŸmadı. Amerika da Diem'i destekledi. Ho Chi Minh 1957 yılına kadar bekledi. Diem'in seçime yanaÅŸmadığını görünce, Diem hükümetini devirmek için, Güney Vietnam'daki Viet Cong vasıtasıyla yoÄŸun terörist faaliyetlerine ve gerilla mücadelelerine giriÅŸti.

       Viet Cong'un Güney Vietnam'da yarattığı huzursuzluk o derece ciddi bir hal aldı ki, BaÅŸkan Eisenhower 4 Nisan 1959'da yaptığı bir konuÅŸmada, 12 milyon nüfuslu Güney Vietnam'ın komünist kontrolü altına düşmesinin, 150 milyonluk bir bölgeyi tehlikeye sokacağını, Amerika için ve "hürriyet için" yıkıcı bir geliÅŸmeyi baÅŸlatacağını, bundan dolayı Amerika'nın güvenliÄŸi ve milli menfaatleri için Güney Vietnam'a ekonomik ve askeri yardımın yapılması gerektiÄŸini söylüyordu. Amerika'nın Vietnam'a bulaÅŸması böyle baÅŸladı.

       BaÅŸkan Eisenhower 1960 Kasımında görevden ayrıldığında ve Kennedy BaÅŸkanlık seçimlerini kazandığında, Amerika'nın Güney Vietnam'da 1000 "askeri danışman"ı bulunuyordu. BaÅŸkan Kennedy 22 Kasım 1963 günü öldürüldüğünde ise, bu danışmanların sayısı 17.000 olacaktır. Bu arada 70 danışman da öldürülmüştü. Amerika ilk kayıpları vermeye baÅŸlamıştı.

       Amerika'nın yeni BaÅŸkanı John F. Kennedy 20 Ocak 1961'de görevine resmen baÅŸladığı zaman Viet Cong'un faaliyetleri ile Güney Vietnam'da durum daha da kötüleÅŸmiÅŸti. Bu sebeple Kennedy, BaÅŸkan Yardımcısı Lyndon B. Johnson'ı, durumu yerinde incelemek üzere; 1961 Mayısında Güney Vietnam'a gönderdi. Johnson ve Diem arasında yapılan görüşmeler sonunda, 13 Mayıs 1961'de yayınlanan ortak bildiride, Güney Vietnam'da mevcut olan gerilla savaşı ve "Komünist Ä°mparatorluÄŸu'nun" "Hür Vietnam"a yaptığı baskı karşısında alınması gereken tedbirler 8 madde halinde belirtiliyordu ki, bu tedbirler arasında Amerika'nın askeri yardımı ile uzman yani danışman yardımı baÅŸta geliyordu.

       Bu durum karşısında Kennedy iki baskı arasında kalmıştır. Askerlere göre Güney Vietnam'a Amerikan askeri gönderilmeliydi. DışiÅŸleri Bakanlığı ise, bunun tehlikeli sonuçlar doÄŸurabileceÄŸini ve Amerika'yı Vietnam'da Fransa'nın durumuna düşürebileceÄŸi görüşünü ileri sürdü. BaÅŸkan Kennedy bu iki görüşün arasında yer aldı ve Güney Vietnam'daki Amerikan askeri danışmanlarının sayısını arttırdı.

       1963 Kasımında bir suikaste kurban gittiÄŸinde, danışmanların sayısı 17.000'i bulmuÅŸtu. Fakat bu meseleye çare olmadı. Öte yandan, Güney Vietnam'da Diem'in diktatörlüğü her geçen gün halk için çekilmez hale gelmeye baÅŸlamıştı. Bu sebeple, siyasi reformlar yapabilecek bir idareyi iÅŸbaşına getirmek amacı ile ve Amerika'nın desteklediÄŸi bir darbe ile, Diem 1963 Aralık ayında iktidardan düşürüldü ve yerine General Duong Van Minh baÅŸkanlığında bir Askeri Ä°htilal Konseyi geçti.