OÄŸuzlar ile Mücadele   
 

        Kara-Hıtay ve Karlukların baskısı neticesinde Türkistân'dan batıya geçmek zorunda kalan OÄŸuzlar Toharistan yaylalarında yaşıyorlar, Selçuklu Devleti'nin nüfuz sahası içinde bulunmalarına raÄŸmen yarı-bağımsız bir hayat sürüyorlar ve Sultan Sencer'in mutfağına yılda 24 bin baÅŸ koyun vergi ödüyorlardı. Selçuklular ile OÄŸuzlar arasındaki ilk anlaÅŸmazlık bu verginin alınması sırasında meydana gelmiÅŸ, OÄŸuzlar kendilerine güçlük çıkaran tahsildârı öldürmüşlerdi.
        O zaman Belh valisi olan Kumac bu olayı büyüterek 10 bin kiÅŸilik bir ordu ile OÄŸuzların üzerine yürüdü ve onların sultanın hazinesine çadır başına 200 dirhem vererek bulundukları yerlerde kalmaları isteklerini reddetti. Ä°ki taraf arasında yapılan savaşı OÄŸuzlar kazanmış, Emîr Kumac ve oÄŸlu Alâ ed-Dîn Ebû Bekr savaÅŸta ölmüşlerdi. Bu haberi duyan Sultan Sencer öteki kumandanların teÅŸvîki ile, OÄŸuzlar üzerine bir sefer tertipledi. OÄŸuzlar sultanı bu seferden vazgeçirmek için para, köle ve bir çok hediyeler teklif ettiler.

        Sencer baÅŸta Kumac'ın torunu Mü'eyyed Ay-Aba olmak üzere diÄŸer emîrlerin ısrarı karşısında yürüyüşe devam etti. Belh vilayeti hududları içinde yapılan savaÅŸta, OÄŸuzlar Selçuklu ordusunun hücumunu püskürttükten sonra dar bir boÄŸazda onları sıkıştırarak tam bir bozguna uÄŸrattılar. Sultan Sencer de OÄŸuzların eline esir düştü (Mart-Nisan 1153). Sultan Sencer'in bu esareti sırasında OÄŸuzlar baÅŸta Merv olmak üzere Horasan'ın bütün ÅŸehirlerini istilâ ettiler ve daha sonra Belh ve Merv bölgesine çekildiler.

        Bu arada OÄŸuzların önünden kaçmayı baÅŸaran Selçuklu vezîri Tâhir b. Fahr el-Mülk'ün gayretleriyle Nîşâbûr'da Sencer'in yeÄŸeni Süleymân-şâh b. Muhammed'in sultanlığı ilân edilmiÅŸti. Ancak bütün devlet erkânını etrafında toplamaÄŸa muvaffak olamayan Süleymân-şâh Merv ÅŸehri üzerine yürüdü ise de, OÄŸuzlar karşısında maÄŸlûp oldu. Vezîr Tâhir'in ölümünden sonra da Horasan'ı terk ederek Hârezm'e gitti (1154).

        Daha sonra bir kısım Selçuklu emîr ve kumandanları Sultan Sencer'in kız kardeÅŸinin ve Karahanlılardan Arslan Hân'ın oÄŸlu Mahmûd'u sultan tanıdıklarını görüyoruz. Irak Selçuklu sultanı Muhammed b. Mahmûd ve Hârezmşâh Atsız da onun sultanlığını kabûl etmiÅŸlerdi. Fakat Horasan'daki hakîki kuvvet Selçuklu emîrlerinin elinde idi, her bir emîr bir bölgede hâkimiyet kurmuÅŸtu. Mahmûd, OÄŸuzlar ile bir süre mücadele ettiyse de, onları itâat altına almaÄŸa muvaffak olamadı. OÄŸuzlarla mücadele için Hârezmşâh Atsız'a baÅŸvurdu.

        Mahmûd ve Atsız birleÅŸme çabaları içinde iken Sencer esâretten kurtarıldı.
Daha sonra Mü'eyed Ay-aba, Oğuzlardan bir grubu kandırmağa ve Sencer'i kaçırmağa muvaffak olmuştu (Ekim-Kasım 1156). Sultan Sencer önce Tırmiz'e, buradan da Merv şehrine geldi. Ancak kendisi artık yaşlanmış ve esârette çektiklerinden dolayı ruhen çökmüştü. Sultan Sencer devleti diriltmek husûsunda birşey yapamadı, 26 Nisan 1157 tarihinde 71 yaşında öldü ve Merv'de sağlığında yaptırdığı muhteşem türbesine gömüldü. Onunla beraber Büyük Selçuklu Devleti geride parlak bir geçmiş bırakarak tarih sahnesinden çekildi.