TÃœRKÄ°YE BÃœYÃœK MÄ°LLET MECLÄ°SÄ°'NÄ°N KURULMASI 
 


      Son Osmanlı Mebuslar Meclisi'nin kapatılması ve Ä°stanbul'un iÅŸgali üzerine, Mustafa Kemal Türk Milletine yayınladığı beyannamede:

      Yedi yüz senelik Osmanlı Devleti'nin hayat ve hakimiyetinin sona erdiÄŸini, Türk Milletinin medeni kabiliyetini, hayat ve istiklal hakkını ve bütün istikbalini korumaya çağırıldığını bildiriyordu.

      Madem ki artık memleketin mukadderatına el koyacak bir makam yoktu, ÅŸu halde bunu yaratmak lazımdı. Bunun için de Ankara'da milletin temsilcilerinden ibaret fevkalade yetkiye sahip bir meclis kurmak ve milletin idaresini bu meclise vermek icap ediyordu. Mustafa Kemal Temsil Heyeti adına, illere, sancaklara ve kolordu komutanlıklarına bir genelge göndererek yeni seçimlerin yapılmasını istedi. Bu genelgede Anadolu'ya geçen milletvekillerinin haklarının saklı tutulacağı da bildiriliyordu.

      Mustafa Kemal Meclisin açılışı için hazırlıklarla meÅŸgulken bir taraftan da Ä°stanbul Hükümeti ve Anadolu'daki Ä°tilaf Devletleri kuvvetleriyle mücadele ediyordu. Evvela elindeki kuvvetleri toplayarak, Afyonkarahisar ve EskiÅŸehir'deki Ä°ngiliz kıtalarını geri çekilmeÄŸe mecbur etti. Anadolu'daki Ä°tilaf Devletleri'ne mensup subayları da tevkif ettirdi. Böylece yabancıların herhangi bir harekete geçmelerine engel oldu.

      Ä°tilaf Devletleri'ne karşı direnip direnmeyeceÄŸi sorulduÄŸunda şöyle konuÅŸur:

      "Amacımız milli sınırımız içinde toprak bütünlüğümüzü ve milletin bağımsızlığını saÄŸlamaktadır. Buna engel olmak üzere karşımıza kim çıkarsa çıksın mutlaka çarpışırız ve baÅŸarırız. Bu konudaki kararımız ve inancımız kesindir."

      Türkiye Büyük millet Meclisi'nin toplanması için, yapılan hazırlıklarla bizzat halk meÅŸgul olmuÅŸtu. Hatta Ankaralılar kucaklarında taşıdıkları kiremitlerle binanın üstünü örtmüşler, toplantı salonuna okullardan getirdikleri sıraları yerleÅŸtirmiÅŸlerdi. DiÄŸer taraftan Meclisin açılış günü, düşman iÅŸgali altında bulunmayan kısımlarda büyük ölçüde milli ve dini törenler yapılması kararlaÅŸtırılmıştı.

      23 Nisan 1920 Cuma günü, baÅŸlarında Mustafa Kemal olmak üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Hacı Bayram Camiinde namaz kıldıktan sonra hep birlikte merasimle Meclis binasına gelinmiÅŸ, orada vatan ve milletin selameti ve bağımsızlığı için dua edilmiÅŸti. Meclisin en yaÅŸlı üyesi olan Sinop Mebusu Åžerif Bey Meclisi BaÅŸkanlığına getirilmiÅŸ, böylece Türkiye Büyük Millet Meclisi açılarak vazifesine baÅŸlamıştı.

      Mustafa Kemal, Meclise Ankara Milletvekili olarak katıldı. Mecliste ilk sözü alarak Mondros AteÅŸkes'inden o güne kadar, Türk Milletinin geçirdiÄŸi mücadele safhalarını anlatarak demiÅŸtir ki:

      "Hayat demek mücadele, müsademe demektir. Hayatta muvaffakiyet, mutlaka mücadelede muvaffakiyetle mümkündür. Bu da manen ve maddeten kuvvete, kudrete istinat eden bir keyfiyettir."

      Aynı gün Meclise verdiÄŸi önergede:

      1-Hükümet kurmak zorunludur.

      2-Geçici kaydıyla bir hükümet baÅŸkanlığı tanımak doÄŸru deÄŸildir.

      3-Milli iradenin temsilcisi Türkiye Büyük Millet Meclisi'dir.

      4-Memlekette Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üstünde hiç bir kuvvet yoktur.

      5-Kanun yapmak, kanunları yürütmek Büyük Millet Meclisi'nin hakkıdır.

      6-Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ayrılan bir heyet hükümet iÅŸlerini görecek, Meclis BaÅŸkanı bu heyetin de baÅŸkanı olacaktır.

      Not: "PadiÅŸah ve Halife, altında bulunduÄŸu baskıdan kurtulduÄŸu zaman Meclisin düzenleyeceÄŸi kurallar içinde durumunu alacaktır" denilmektedir.

      Meclis bu önergeyi aynen kabul etti. Böylece Türkiye Büyük Millet Meclisi bir "Kurucu Meclis" karakterini almış ve yeni bir rejimin temelleri atılmıştı. Yalnız mecliste tam bir fikir birliÄŸi yoktu. Osmanlı Mebuslar Meclisi'nden gelen milletvekillerinden birçoÄŸu meclisin ismine itiraz ediyorlardı. Bazısı da meclisin, dağılan son Osmanlı Mebuslar Meclisinin bir devamı olmasını istiyorlardı. Halbuki bu meclis kapatılmış, PadiÅŸah ve Hükümeti, bağımsız bir devletin temsilcisi olmaktan çıkmıştır.

      BaÅŸkan seçimi de mecliste tartışma konusu oldu. Bir heyet Mustafa Kemal'e ordunun başına dönmesini, baÅŸkan seçilmemesini önerdi. Bu öneri Mustafa Kemal tarafından kabul edilmediÄŸi gibi, meclis de muhalefete raÄŸmen çoÄŸunlukla Büyük Millet Meclisi BaÅŸkanlığına Mustafa Kemal'I seçti (24 Nisan 1920). Mustafa Kemal'in BaÅŸkanlığında ilk Bakanlar Kurulu kuruldu (3 Mayıs 1920). Bu hükümete; Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti denildi.

      Hükümet kurulduktan sonra Mustafa Kemal, Büyük Millet Meclisi'nin kurulduÄŸunu bütün yabancı devletler DışiÅŸleri Bakanlıklarına bildirdi (30 Nisan 1920).